مفهوم‌پردازی اسارت در دام دانش در معلمان ابتدایی

چکیده مقاله

پیشینه و اهداف: باورهای معلم نسبت به دانش، مهارت و نگرش خود، یکی از پدیده‌های موردتوجه تربیت‌پژوهان است که اگر درست شکل نگیرد، منجر به پدیده‌هایی مانند «اسارت در دام دانش» می‌شود. شکل‌گیری و تشدید «اسارت در دام دانش» در بین معلمان، بویژه معلمان دوره ابتدایی، می‌تواند اثرات جبران‌ناپذیری بر کیفیت یادگیری دانش ‏آموزان و یاددهی معلمان در مدارس داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف توصیف ماهیت پدیده «اسارت در دام دانش» در فرایند یاددهی و یادگیری، علل شکل‌گیری و پیامدهای آن انجام شد. روش‌ها‌: روش پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و از نظر روش، از نوع پدیدارشناسی بود. به منظور دست‏یابی به اطلاعات، از روش نمونه‌گیری شبکه‌ای، تا رسیدن به حد اشباع نظری، استفاده شد. به همین منظور، 18 نفر از مدیران، معلمان و خبرگان مورد مصاحبه نیمه ‎ساختاریافته قرار گرفتند. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش هفت مرحله‌ای کلایزی و تحلیل محتوای متون مصاحبه‌ها انجام شد. یافته‌ها: پس از فرایند کدگذاری، مضامین مرتبط به ویژگی­ها (رفتاری، کلامی/گفتاری، ذهنی و آموزشی)، عوامل و شرایط (فردی، محیطی، اقتصادی، برنامه‌ریزی و سیاستگذاری‌ها) و پیامدها (دانش‌آموز، معلم و سازمانی) «اسارت در دام دانش» استخراج شد. نتیجه‌گیری: شرایط، عوامل و زمینه‌های شکل‌گیری، به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر جهت‌دهی چنین رفتارهایی، اثرگذار است. شناسایی این عوامل و برنامه‌ریزی جهت پیش‎گیری و اصلاح چنین شناخت و برداشتی، از ضروریات نظام آموزش و پرورش است. شناخت این سازه مهم، در نوع تربیت معلمان و نیز نگهداشت و ارتقای ایشان امری ضروری است.