اضطراب اطلاعاتي و حدودوثغور آن: مطالعه‌اي به روش مرور نظام‌مند

چکیده مقاله

اضطراب اطلاعاتي يكي از چالش‌هاي نوظهور زندگي بشري است كه با توسعه تفكر ريزومي در سايه تفكر پساساختارگرائي ظهور و بسط يافته است. هدف پژوهش حاضر، مفهوم‌شناسي، حدودوثغور و ابعاد اضطراب اطلاعاتي بود. روش اين پژوهش مروري نظام‌مند است كه در سال 1402 انجام گرفته است. جهت گرداوري داده‌ها از پايگاه‌هاي گوگل اسكالر، مگيران، مركز اطلاعات جهاد دانشگاهي، سيناهل، ساينس دايركت، پاب‌مد و اسكوپوس استفاده شد. جهت جستجو از كلمات كليدي اضطراب اطلاعاتي، ابعاد اضطراب اطلاعاتي، پيامدهاي اضطراب اطلاعاتي در منابع فارسي و از كلمات dimensions of information anxiety, information anxiety و كلمات وابسته به آن در منابع انگليسي استفاده شد. از سرعنوان‌هاي واژگان پزشكي (مش) نيز جهت تعيين كلمات كليدي استفاده شد. جهت بررسي كيفيت مقالات از سياهه وارسي استروب و سياهه وارسي كانسورت استفاده گرديد. از 170 مقاله يافت‌شده با توجه به معيارهاي انتخاب مقالات، نهايتاً 24 پژوهش واجد شرايط شناخته و به مطالعه حاضر وارد شدند. يافته‌هاي پژوهش نشان داد مفهوم اضطراب اطلاعاتي از ابهام معنايي برخوردار بوده و حدودوثغور آن‌هم به‌طور كامل شناخته شده نيست. اضطراب اطلاعاتي درواقع از شكاف فزاينده بين مقدار اطلاعات موجود و توانايي ما براي پردازش و درك آن ناشي مي‌شود و اين نوع اضطراب با مفاهيمي نظير اضطراب كتابخانه‌اي و اضطراب اينترنتي تفاوت بنيادين دارد. اين نوع اضطراب از سه بُعد اساسي سرريز اطلاعات، ناتواني در فهم و پردازش اطلاعات و ناتواني در دسترسي و پيداكردن اطلاعات موجود برخوردار است. اضطراب اطلاعاتي پيامدهاي منفي فردي، روان‌شناختي و اجتماعي متعدد نظير احساس نااميدي و سرخوردگي، احساس رهاشدگي، وانهادگي و احساس تنهائي اگزيستانسيال را به همراه داشته باشد. توسعه سواد اطلاعاتي، تمرين مراقبت از خود و تعيين محدوديت در مصرف اطلاعات و تغيير نگرش معرفت‌شناختي در باب اطلاعات مي‌تواند به كاهش احساسات و استرس شديد مرتبط با اضطراب اطلاعات كمك كند.