بررسي اشعار دو شاعر بي‌ ديوان قرن هشتم؛ محمدعصار تبريزي و ميركرماني، بر اساس نسخه خطي «سفينه مونس العشاق و تحفۀ الافاق»

چکیده مقاله

زمينه و هدف: نسخه خطي «سفينۀ مونس‌العشاق و تحفه الآفاق»، از سليمان قونوي در سال 860 ه.ق. جمع‌آوري و كتابت شده است. اين سفينه دربردارنده 11600 بيت شعر از هفتادوهشت شاعر مشهور و كم‌نام‌ونشان يا گمنام در سده هاي هفتم، هشتم و نهم است. تعدادي از شاعران اين سفينه داراي ديوان نيستند يا ديوان آنها در طول تاريخ مفقود شده است كه در اين سفينه ميتوان تعدادي از اشعار آنها را يافت. دو تن از شاعران قرن هشتم، به نامهاي محمدعصار تبريزي و ميركرماني، از آن جمله اند. نگارنده اين پژوهش سعي دارد ضمن معرفي آنها، ويژگيهاي سبكي آنان را در سه سطح زباني، ادبي و فكري بررسي و تحليل كند. روش مطالعه: شيوۀ پژوهش در اين جستار، كيفي و از نوع تحليل محتواست. اطلاعات موردنظر از منابع كتابخانه اي و سايتهاي معتبر اينترنتي استخراج و از طريق ابزار فيش گردآوري شده است و اطلاعات و آمارهاي به دست‌آمده مورد نقد و ارزيابي قرار گرفته است. يافته ها: در بررسي سبك‌شناسي غزليات دو شاعر بي‌ديوان در سطح زباني، در موسيقي بيروني و كناري، مطابق با عروض و قافيۀ متداول شعر فارسي است. در موسيقي دروني، آرايۀ جناس و تكرار پركاربرد است كه شاخصۀ اصلي آن در تكرار واژه است. در سطح ادبي تشبيه مفصل، تفضيل، اضافۀ تشبيهي و استعاره پربسامد است. در سطح فكري غزليات آنها دربرگيرندۀ مضامين عارفانه و عاشقانه است._x000D_ نتيجه گيري: لغات عربي و كهن فارسي در اشعار دو شاعر بسامد اندكي دارد. زبان آنها ساده و روان است و به زبان امروزي نزديكتر است. محمدعصار و ميركرماني از انواع گوناگون صورخيال بهره برده اند كه بين آنها تشبيه و استعاره بسامد بيشتري دارد. ايجاز در اشعار آنها نمودي ندارد. غزلياتشان عاشقانه و در وصف معشوق است، اما گاهي چاشني گله و شكايت به آن اضافه ميكنند. برخي غزليات نيز داراي افكار عارفانه هستند.