راهبردهای ناسازگارانه تنظیم شناختی هیجان و حساسیت به عدالت در نوجوانان واجد و فاقد اختلال کمبود توجه/بیش فعالی: یک مطالعه مقایسه ای

چکیده مقاله

زمینه: اختلال کمبود توجه/بیش‌فعالی، چالش‌های هیجانی و شناختی مختلفی برای کودکان و نوجوانان به همراه دارد که ضرورت مطالعه آن را نشان می‌دهد. هدف پژوهش حاضر مقایسه راهبردهای ناسازگارانه تنظیم شناختی هیجان و حساسیت به عدالت در نوجوانان واجد اختلال کمبود توجه/بیش‌فعالی و عادی بود.

روش: روش پژوهش حاضر توصیفی از نوع علّی-مقایسه‌ای بود. آزمودنی‌های این پژوهش شامل 136 نوجوان پسر (68 نفر واجد اختلال کمبود توجه/بیش‌فعالی و 68 نفر فاقد آن) مقطع متوسطه اول شهرستان تبریز بود که با روش‌های نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای و غربال‌گری انتخاب شدند. ابزار اندازه‌گیری پژوهش شامل مقیاس خود-گزارشی بیش‌فعالی/کمبود توجه بزرگسالان، پرسشنامه SNAP-IV، پرسشنامه تنظیم شناختی هیجان و پرسشنامه حساسیت به عدالت بود.

یافته‌ها: نتایج تحلیل واریانس چندمتغیری نشان داد که در مورد راهبردهای ناسازگارانه تنظیم شناختی هیجان، میانگین نمرات نوجوانان واجد اختلال کمبود توجه/بیش‌فعالی در مؤلفه‌های خود-سرزنشی (03/0=²η_p، 31/4=F)، دیگر-سرزنشی (08/0=²η_p، 92/11=F) و فاجعه‌انگاری (06/0=²η_p، 78/8=F) به طور معنا‌داری (05/0p˂) از گروه نوجوانان عادی بالاتر است. در نشخوارگری (11/0=p ، 01/0=²η_p، 46/2=F) تفاوت معنا‌داری بین دو گروه به دست نیامد. همچنین، نوجوانان واجد اختلال کمبود توجه/بیش‌فعالی در مقایسه با گروه عادی، به طور معناداری نسبت به قربانی شدن حساسیت بالا‌تری (001/0=p ، 09/0=²η_p، 15/14=F) را نشان دادند. اما در مؤلفه‌های حساسیت به مشاهده‌گر بودن (008/0=²η_p، 14/1=F) و ارتکاب (004/0=²η_p، 58/0=F) تفاوت معناداری بین دو گروه به دست نیامد (05/0<p).

نتیجه‌گیری: یافته‌ها حاکی از آن است که نوجوانان دارای اختلال کمبود ‌توجه/بیش‌فعالی به دلیل غلبۀ راهبردهای شناختی ناکارآمد و حساسیت افراطی نسبت به قربانی‌شدن، در مواجهۀ با رویدادهای منفی مستعد آسیب‌های بین‌فردی بیشتری هستند؛ لذا این نتایج بر ضرورت گنجاندن آموزش‌های مدیریت هیجان و تعدیل سوگیری‌های شناختی در پروتکل‌های درمانی این نوجوانان تأکید دارد.