شناسایی و تحلیل مؤلفه های مسئولیت پذیری فردی و اجتماعی در کتاب های درسی رشته تربیت بدنی هنرستان های فنی و حرفه ای ایران بر مبنای مدل TPSR

چکیده مقاله

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان توجه به مؤلفه‌های آموزش مسئولیت‌پذیری فردی و اجتماعی در کتاب‌های درسی تربیت‌بدنی هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای ایران بر اساس مدل مسئولیت‌پذیری شخصی و اجتماعی (TPSR) انجام شد.

این مطالعه توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر روش تحلیل محتوا بود. جامعه آماری شامل کلیه کتاب‌های عملی رشته تربیت‌بدنی در سال تحصیلی 1403–1404 و نمونه شامل چهار عنوان درسی پایه‌های دهم تا دوازدهم بود. واحد تحلیل، متن، فعالیت، جدول و تصویر آموزشی در نظر گرفته شد و داده‌ها بر اساس پنج مؤلفه مدل TPSR شامل احترام به حقوق و احساسات دیگران، مشارکت و تلاش، مسئولیت‌پذیری فردی، کمک به دیگران و رهبری، و انتقال به زندگی روزمره گردآوری گردید. روایی ابزار به تأیید خبرگان رسید و پایایی با ضریب توافق ویلیام اسکات (82/0) محاسبه شد.

نتایج نشان داد مؤلفه «مشارکت و تلاش» بیشترین و «انتقال به زندگی روزمره» کمترین بسامد را در محتوای کتاب‌ها دارد. همچنین تحلیل آنتروپی شانون بیانگر آن بود که بالاترین ضریب اهمیت به «احترام به حقوق و احساسات دیگران» (292/0) و پس از آن به‌ترتیب به «مشارکت و تلاش» (238/0)، «مسئولیت‌پذیری فردی» (187/0)، «کمک به دیگران و رهبری» (157/0) و «انتقال به زندگی روزمره» (126/0) اختصاص یافته است.

یافته‌ها ضرورت بازنگری در محتوای کتاب‌های تربیت‌بدنی را نشان می‌دهد تا مؤلفه‌های مسئولیت‌پذیری، به‌ویژه در پیوند با زندگی واقعی و مسئولیت‌های اجتماعی، تقویت شوند.