تحليل گذرايي از گفتمان فردوسي با رويكرد نقش‌گرايي: شواهدي از گفتار رستم در مواجهه با دو سپاه ايران و توران

چکیده مقاله

پژوهش پيش‌‌‌رو به مطالعۀ نظام گذرايي در گفتمان فردوسي در‌ مواجهۀ رستم با دو سپاه ايران و توران از منظر نقش‌گرايي نظام‌مند هاليدي و متسين (halliday and matthiessen, 2014) مي‌پردازد تا نوع فرآيندها، مشاركان و عناصر پيراموني و فراوني آن ها و نيز سبك گفتمان فوق را تعيين كند. در ‌اين ‌راستا، تحليلِ 195 بند از شاهنامۀ فردوسي نشان داد كه نوع فرآيندها، مشاركان، عناصر پيراموني و نيز فراواني آن ها در گفتمان فردوسي متفاوت از يكديگر هستند، حال ‌آن كه نوع و فراواني آن ها در گفتار رستم خطاب به سپاه ايران تفاوتي با نوع و فراواني آن ها در گفتار وي در خطاب ‌به سپاه توران ندارد. در اين گفتمان، از هر سه فرآيند اصلي و پيراموني استفاده شده است. فرآيند رابطه‌اي بيشترين و فرآيند رفتاري كمترين فراواني را دارند. بازنمايي فرآيندهاي مادي و ذهني توسط فرآيند رابطه‌اي، توجيه‌گر فراواني غالب اين فرآيند در‌ مقايسه ‌با ساير فرآيندهاست. فرآيند ذهني ادراكي در مقايسه ‌با فرآيندهاي ذهنيِ شناختي، تمنايي و عاطفي فراواني بيشتري دارد. نزديكي ماهيت رفتاري و مشخصه‌اي فرآيند رفتاري با فرآيندهاي ذهني، مادي و كلامي توجيه‌گر كم‌ رخدادبودن اين فرآيند در گفتمان فردوسي و بازنمايي آن از‌طريق اين فرآيندهاست. سپاه ايران بيشتر با فرآيند نقلي خنثي و سپاه توران با فرآيند تاكيدي خطاب شده است. رخداد بيشتر عناصر پيراموني موقعيت و حالت و مشاركان مُدرك، مسند، مسنداليه، شناسه، شناخته، عامل و گوينده، از ديگر مشخصه‌هاي اين گفتمان محسوب مي‌شوند. ارائه شواهد قابل درك، مشاركان و عناصر پيراموني، به‌كار‌بردن اسامي خاص و فراواني غالب فرآيندها به‌صورت زمان گذشته همراه ‌با شناسه اول شخص تاييدي ‌بر سبك روايتي-توصيفي گفتمان حماسي فردوسي است.