تحلیل محتوای کتاب‌های مطالعات اجتماعی دورۀ ابتدایی از منظر فضایل سه‌گانۀ اخلاق اسلامی

چکیده مقاله

هدف این پژوهش تحلیل محتوای کتاب‌های مطالعات اجتماعی دورۀ ابتدایی از منظر فضایل سه‌گانۀ اخلاق اسلامی بود؛ به همین منظور، از روش تحلیل محتوای کمی استفاده شد. جامعۀ آماری پژوهش شامل محتوای تمامی کتاب‌های درسی مطالعات اجتماعی دورۀ ابتدایی در سال تحصیلی 03-1402، شامل پایه‌های سوم تا ششم بود و کلِّ جامعه مورد بررسی قرار گرفت. ابزار پژوهش شامل سیاهۀ تحلیل محتوای فضایل سه‌گانۀ اخلاق اسلامی، شامل شجاعت، صداقت و خیرخواهی بود که بر اساس آموزه ‌های اسلامی و تعریف ‌ها و نظرات اندیشمندان مسلمان، دربارۀ فضایل اخلاقی تنظیم شد و روایی آن از طریق روایی محتوایی و پایایی آن از طریق روش اسکات با 91.42 درصد، محاسبه شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده از آمار توصیفی و روش آنتروپی شانون استفاده شد. در این پژوهش، مولفۀ شجاعت اخلاقی از زیر مولفه‌های شجاعت با بار اطلاعاتی 0.99 و ضریب اهمیت 0.46، بیشترین میزان توجه و مولفۀ صداقت گفتاری از زیر مولفه‌های صداقت با بار اطلاعاتی 0.03 و ضریب اهیمت 0.2، کمترین میزان توجه را به خود اختصاص داده ‌اند؛ همچنین نتایج نشان داد که مولفۀ انفاق، از زیر مولفه‌های خیرخواهی، دارای فراوانی صفر در تمامی کتاب ‌های مطالعات اجتماعی در تمامی پایه‌ های دورۀ ابتدایی است؛ بنابراین می‌ توان نتیجه گرفت که به فضایل سه‌ گانۀ اخلاق اسلامی به ‌طورِ متوازن توجه نشده است. بازنگری در طراحی و سازماندهی کتاب‌های مطالعات اجتماعی دورۀ ابتدایی در جایگاه هدف راهبردی و به‌ کارگیری برنامه‌های مکمل پرورشی با هدف کوتاه جهت جبران خلاهای موجود به متولیان امور آموزشی و پرورشی پیشنهاد می ‌شود.