تحليل و بررسي تطبيقي جامعيت ذاتي و مقايسه‌اي قرآن كريم از منظر آيت‌الله جوادي آملي و آيت‌الله مصباح‌ يزدي

چکیده مقاله

يكي از مسائل اختلافي و بنيادين در تفسير قرآن، مسئله‌ي جامعيت قرآن است. جامعيت از مباني مهم تفسير بوده كه در چگونگي و مصاديق آن اختلاف‌نظر وجود دارد؛ به‌گونه‌اي كه هركدام از مفسران با استناد به ادله‌اي در هر يك از حوزه‌هاي جامعيت ذاتي و مقايسه‌اي به يكي از ديدگاه‌هاي جامعيت تمايل پيدا كرده‌اند. بررسي ديدگاه آيت‌الله جوادي و آيت‌الله مصباح‌ به‌عنوان مفسران و قرآن‌پژوهان تاثيرگذار دوره معاصر مي‌تواند راهگشاي حل برخي مباحث نظري در حوزه انديشه و عمل ديني باشد. نوشتار حاضر با شيوه توصيفي و تحليلي و با گردآوري داده‌ها از راه جمع‌آوري كتابخانه‌اي درصدد تبيين، تحليل و ارزيابي ديدگاه اين دو انديشمند در دو حوزه‌ي جامعيت است. با توجه به آثارشان، هر دو انديشمند درباره جامعيت مقايسه‌اي قرآن اتفاق‌نظر دارند و هر دو، قرآن را نسبت به ساير كتب الهي كامل‌تر و حاوي تمام مسائل و معارف مفيد براي سعادت دنيوي و اخروي مي‌دانند؛ اما در خصوص جامعيت ذاتي، اندكي اختلاف‌نظر وجود دارد. ازنظر علامه مصباح، قرآن كريم در عرصه هدايت به سعادت دنيايى و آخرتى، جامعيت دارد و به جامعيت اعتدالي معتقدند؛ اما آيه الله جوادي، جامعيت حداكثري براي قرآن را با دو شرط پذيرفته است. اين پژوهش، ضمن تبيين اصل ديدگاه اين انديشمندان قرآني و ارزيابي مناسب به اين حقيقت دست‌يافته كه اگرچه اصل ديدگاه اين دو مفسر و انديشمند فرزانه معاصر موردقبول و قابل‌اثبات است، اما از منظري ديگر اين نگرش‌ها با ملاحظات و بلكه كاستي‌هايي مواجه است كه در اين جستار به آن‌ها پرداخته مي‌شود.