ارزیابی اثرات کاهش سطح آب زیرزمینی بر پراکندگی پوشش گیاهی با مدل آنتروپی شانون(منطقه مورد مطالعه: شهرستان رشتخوار)

چکیده مقاله

منابع آب زیرزمینی در مناطق خشک و نیمه‌خشک نقش حیاتی در پایداری پوشش گیاهی و نظام‌های معیشتی ایفا می‌کنند و افت آن‌ها پیامدهای اکولوژیکی و اجتماعی گسترده‌ای به همراه دارد. این پژوهش با هدف بررسی روند تغییرات پوشش گیاهی و ارتباط آن با افت سطح آب‌های زیرزمینی در شهرستان رشتخوار طی دوره ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳ انجام گرفت. بدین منظور از داده‌های ماهواره‌ای لندست، شاخص نرمال تفاضلی پوشش گیاهی (NDVI) و مدل آنتروپی شانون برای تحلیل ناهمگونی فضایی استفاده شد. نتایج نشان داد سطح آب زیرزمینی طی سه دهه گذشته بیش از ۵۰ متر افت داشته است. همزمان، مقدار آنتروپی شانون از ۰.۸۰۱ در سال ۱۹۹۰ به ۰.۹۲۴ در سال ۲۰۲۳ افزایش یافت که بیانگر تشدید پراکندگی فضایی و قطعه‌قطعه‌شدن پوشش گیاهی است. یافته‌ها آشکار ساخت که افزایش ناهمگونی پوشش گیاهی نه به معنای بهبود شرایط اکولوژیکی، بلکه ناشی از تغییرات کاربری زمین، جایگزینی محصولات کم‌آب‌بر و فشارهای انسانی بر منابع طبیعی است. پیش‌بینی‌ها نیز نشان می‌دهد که در صورت تداوم شرایط کنونی، پیامدهایی نظیر فرونشست زمین، شور شدن آبخوان و کاهش شدید توان کشاورزی در افق ۲۰۵۰ محتمل خواهد بود. نتایج این پژوهش بر ضرورت مدیریت یکپارچه منابع آب و اصلاح الگوی کشت به‌عنوان پیش‌شرط‌های کلیدی برای پایداری اکوسیستم‌های خشک تأکید دارد.