بنيادهاي فكري «تساهل و تسامح» و ناسازواري آن با «غيرت انقلابي»

چکیده مقاله

«تساهل و تسامح» (tolerance) اصطلاحي نام ‌دار و رايج در گفتمان‌هاي سياسي، اجتماعي، فرهنگي و ديني جامعة كنوني است. تبيين صحيح نسبت اين اصطلاح با مفاهيمي همچون غيرت در اسلام، مسئله‌اي بايسته و ضروري به ‌شمار مي‌رود؛ تا جايي ‌كه اين موضوع در مباحث انقلاب اسلامي نيز استفهام مي ‌شود و رابطة آن با «غيرت انقلابي» هم مورد پرسش قرار مي ‌گيرد. از اين رهيافت، نوشتار پيش ‌رو درصدد پاسخ‌ گويي به چگونگي سازواري يا ناسازواري «تساهل و تسامح» با «غيرت انقلابي» است. يافتة اين پژوهش با محوريت نظرية «عقلانيت سياسي» و با روش مقايسه ‌اي مشعر بر آن است كه بين تساهل و تسامح غربي با غيرت انقلابي تنافي وجود داشته و همچنين آنچه تحت عنوان مدارا (حلم و بردباري نسبت به ديگران) با حدود و ثغور مشخص در دين مبين اسلام آمده، با تساهل و تسامح كاملاً فرق داشته و حتي ملازم با غيرت انقلابي است؛ به‌نحوي‌كه برقراري مدارا هم در گرو غيرت ديني و انقلابي خواهد بود.