الگوي مفهومي آرمان‌شهر انگيزشي در تمدن‌سازي قرآن كريم

چکیده مقاله

از ديدگاه قرآن كريم، انگيزش يكي از اركان تمدن‌سازي در تاسيس آرمان‌شهر اسلامي محسوب مي‌شود؛ ازاين‌رو هدف پژوهشِ حاضر ارائۀ الگوي مفهومي آرمان‌شهر انگيزشي در تمدن‌سازي قرآن كريم است. در بخش نظري اين هدف از طريق بررسي مفاهيم استخراج‌شده از تفاسير مفسران دنبال مي‌شود و در بخش كاربردي، چگونگي تمدن‌سازي انگيزش مبتني بر قرآن كريم بررسي مي‌شود. سوال اصلي پژوهش چنين است: الگوي مفهومي آرمان‌شهر انگيزشي در تمدن‌سازي قرآن كريم چيست؟ اين پژوهش از نوع تحقيقات بنيادي‌توسعه‌اي به شمار مي‌رود و روش كيفي مورداستفاده در آن تحليل محتواي كيفي است. در اين راستا متن آيات كل قرآن (جامعۀ آماري) بررسي و مضمون‌هاي مربوط به «الگوي مفهومي آرمان‌شهر انگيزشي» به عنوان نمونه (بالغ بر 2700 آيه) شناسايي شد؛ آنگاه با مراجعه به تفاسير، طبقه‌بندي مفهومي و كدگذاري باز و محوري و انتخابي صورت گرفت. نويسنده در راستاي ارائۀ الگويي جامع، پس از كدگذاري، به سه مضمون پايه اعم از علّي و ساختاري و پيامدي دست يافت. روايي و اعتبار اين الگو در مرحلۀ اول توسط 17 نفر از كارشناسان بررسي شد. مقدار cvr و cvi نشان‌دهندۀ روايي محتوايي اين الگوي مفهومي است. نتايج نشان داد جامعه و تمدن‌سازي از منظر قرآن كريم، آرمان‌شهري است كه نظام انگيزشي آن در حوزه‌هاي مختلف فردي و خانوادگي و اجتماعي قوام مي‌يابد.