بررسي مطلع در داستانهاي كوتاه ايراني (با تكيه بر داستان‌كوتاه‌نويسان شاخص پيش از انقلاب اسلامي)

چکیده مقاله

طراحي مطلع براي داستان كوتاه با توجه به حجم اين داستان و فرصت اندكي كه نويسنده براي پردازش آن و جذب خواننده دارد،  دشوار و نيازمند دقت بسيار است. از سويي هم تحليل و بويژه تعيين حد و مرز مطلع داستان كوتاه در مقايسه با رمان يا داستان بلند، محتاج دقت و ظرافت بيشتر است؛ از اين رو، هدف نگارنده اين است كه با استفاده از روش توصيفي-تحليلي، حد و مرز مطلع 224 داستان كوتاه از هشت نويسندۀ نامي ادب فارسي پيش از انقلاب اسلامي را تعيين كند و در گام بعد به دنبال تعيين سازوكارهاي نويسندگان در زمينۀ شروع و پاياندهي به مطلع داستانها و نيز بررسي مهارت آنان در اين زمينه است. نتايج نشان مي دهد كه داستان‌كوتاه‌نويسان شاخص ادب فارسي به شروع تركيبي و سپس صحنه پردازي و شخصيت پردازي نگاه ويژه اي كرده‌اند. شروع هاي مستقل از تنۀ داستان (بي ربط) و نيم صحنه از جمله سازوكارهايي است كه كمتر مورد كاربرد آنان قرار گرفته است. در زمينۀ چگونگي پاياندهي به مطلع نيز به‌طور گسترده از شيوۀ شرح و تفصيل ماجرا، جلب شدن توجه شخصيت اصلي به چيزي، ورود شخصيت اصلي/جديد به صحنۀ يا مكان جديد و مكالمه و برخورد شخصيت ها با همديگر، بهره برده‌اند؛ در ضمن، اغلب مطلع ها و پايانبنديهاي آنان با شگردهاي صناعتمند و ماهرانه اي طراحي شده‌اند و دلالت كنندۀ خواننده به ديگر بخشهاي داستان است و بدون جلب توجه او به بخش مياني داستان متصل مي شود.