تحليل كنش مفهومي و ارتباطي سوژه در سروده‌هاي بهار عربي بر اساس نظريه ي هابرماس:مطالعه موردي شعر ايهاب الشلبي

چکیده مقاله

در انديشه «هابرماس»، خرد اجتماعي از مهمترين پيشفرض‌هاي عصر روشنگري است وهر گونه تغيير وتحول در سايه خرد جمعي و كنش ارتباطي مبتني بر عقلانيت امكان‌پذير خواهد بود. هابرماس بر اين عقيده است كه خردگرايي ريشه در فرآيند ارتباط دارد، وي عقلانيت ابزاري «ماركس وبر» را نمي‌پذيرد و در مقابل، مفهوم عقلانيت ارتباطي را مطرح مي‌سازد . از نگاه وي تداوم حركات توده‌ها و خنثي كردن ديگري و مقابله با تضادهاي اجتماعي حاكم، نتيجه خردگرايي جمعي و كنش ارتباطي توده است. ايهاب الشلبي از شعراي نوگراي اردن و فلسطيني الاصل است كه با نگاهي انتقادي، واقعيت سياسي و اجتماعي كشورهاي عربي را ترسيم مي‌كند. پژوهش حاضر با تكيه بر روش كنش ارتباطي هابرماس كه پرچمدار مكتب فرانكفورت است به بررسي كنش ارتباطي سوژه‌ها وعوامل موثر در شكل‌گيري بهار عربي در آينه اشعار اين شاعر اردني مي‌پردازد. نتايج پژوهش بيانگر اين است كه در انديشه االشلبي بازگشت به آگاهي و وتعامل مبتني بر عقلانيت انتقادي مهمترين عامل در شكل گيري خيزش‌هاي عربي وشروع دومينوي فروپاشي قدرت‌ها است و علاقه رهايي بخش سبب خروج و برخورد بهنجار كنشگران با قدرت‌هاي سلطه‌گر بوده است. زبان عربي و دين به عنوان مهمترين پايه‌هاي فرهنگي نقش مهمي در خلق جهان زيست فعلي و همچنين تسري خيزش‌هاي انقلابي به ديگر كشورها داشته است. بهار عربي در ديد شاعر مرحله عقلانيت حاكم بر انديشه توده‌هاي رنج كشيده است.