مطالعه مضامين دعاهاي دعاكنندگان در قرآن كريم و آموزه‌هاي تربيتي مبتني بر آن

چکیده مقاله

دعا در نگاه قرآني، رويكردي است براي تقرب و تعالي به خداوند و در بعد دنيايي، اثرات تربيتي فراواني براي انسان دارد. توجه به دعا به‌عنوان رويكردي تربيتي مي‌تواند در راستاي تامين اهداف و آموزه‌هاي مرتبط با تربيت، راهگشا باشد. در همين راستا، هدف پژوهش حاضر، شناخت دسته‌بندي دعاكنندگان در قرآن، جهت استخراج توصيف محتواي دعاهاي آن‌ها و استنباط آموزه‌هاي تربيتي مرتبط مي‌باشد. براي دست‌يابي به اين منظور و به دليل چندوجهي بودن مقاله حاضر، روش پژوهش، تركيبي از روش‌هاي توصيفي در بخش رجوع به آيات قرآن، تحليل و كدگذاري داده‌ها به روش تجزيه و تحليل كلايزي و از طريق نرم‌افزار maxqda و استنباط در بخش آموزه‌هاي تربيتي است. به‌عبارتي، محققان در مرحله اول، خوانشي كامل از كليه آيات قرآن داشته و سپس داده‌هاي مستخرج مرتبط با بحث دعاكنندگان را كدگذاري و دسته‌بندي نموده و توصيفات نهايي استخراج شده مربوط به هر دسته را جهت استنباط آموزه‌هاي تربيتي مرتبط، مورد استناد قرار داده‌اند. نتايج پژوهش حاكي از آن است كه 106 كد باز در رابطه با دعاكنندگان در آيات قرآن وجود دارد كه در قالب سه دسته پيامبران، عامه انسان‌ها و غير انسان‌ها كدگذاري شده‌اند. سه دسته فوق در مرحله بعد به شانزده دسته تقسيم شده‌اند. سپس از اين داده‌ها، ده نكته تربيتي استخراج گرديد كه در قالب شامل موارد زير مي‌باشد: آموزه آموزش دعا، آموزه جمع‌گرايي در دعا، آموزه دعاي دسته‌جمعي، آموزه خانواده‌گرايي در دعا، آموزه بيان غيرمستقيم، آموزه بيان شرطي، آموزه نهي محال در دعا، آموزه كمال‌گرايي، آموزه محتواي مهم و آموزه جلب رافت.