تبييني از چرايي و چگونگي مردم‌محوري در آموزش و پرورش

چکیده مقاله

آموزش و پرورش و تربيت مدرسه‌اي از ديرباز تحت عامليت و سيطره حكومت‌ها بوده و هست. رويكردهاي مردم پايه در ديدگاه‌هاي جديد و حكمراني مشاركتي در آموزش بر تمركززدايي و مشاركت مردم و تسهيم اقتدار تربيتي تاكيد مي‌نمايد. نوشتار حاضر درصدد است چرايي و چگونگي مردم‌محوري در آموزش و پرورش را از منظر تربيت اسلامي با روش توصيفي و استنباطي تبيين نمايد. اين پژوهش براساس بررسي‌هاي مفصل اجتهادي به اين نتيجه رسيده كه مردم (يعني خانواده‌‌ها، عالمان و توده‌ها) علاوه بر حكومت داراي حقوق و تكاليف تربيتي مي‌باشند و عامليت و محوريت مردم در آموزش و پرورش، عامليتي ذاتي و اصيل است؛ نه عامليتي ابزاري و تَبَعي و حقي طبيعي است و نه موضوعه. مردم‌محوري در آموزش و پرورش، به مثابه مشاركت است نه شراكت؛ چراكه شراكت حيثِ اقتصادي و بازاري دارد و «آموزش و پرورش تعاوني» يك «شرّ لازم و اضطراري» نيست؛ بلكه يك «خير ذاتي و لازم» است. همچنين حكومت علاوه بر تكليف به تربيت، مكلف به مشاركت‌جويي و مشاركت‌پذيري در آموزش و پرورش و تمهيد آن براي مردم است. برپايه نظريه فقه تربيتي، الگوي حكمراني تربيتي، مردم‌محور و مبتني بر شبكه ولاء تربيتي به صورت طولي و عرضي دستكم بصورت واجب كفايي است.