تبیین دلالت های تربیتی «رساله الحقوق»

چکیده مقاله

مطالعات تربيتي در وجه رايج خود در زمان حاضر با غلبه رويكردهاي سكولار و ليبرال مواجه است و لازم است تربيت‌پژوهي اسلامي و در دل آن هم‌زمان با رشد قلمروِ مطالعات فقه تربيتي، عرصه حديث‌پژوهي تربيتي نيز رشد متوازني را تجربه كند؛ همان‌طوركه لازم است ادبيات «حقوق تربيتي» با هدف ارتقاي «تقنين تربيتي» و كمك به حوزه «حكمراني تربيتي» مورد توجه قرار گيرد. براين‌اساس، نوشتار حاضر درصدد است «رساله الحقوق» امام سجاد(ع) را كه نظامي از حقوق و تكاليف را ارائه كرده است، مورد شرح و تفسير و دلالت‌يابي قرار دهد. روش پژوهش، توصيفي و استنباطي است و مولف تلاش كرده است كه در ابتدا مضامين و معاني مربوط به تربيت را براساس ضوابط فهم متن كشف كند؛ سپس با گردآوري، تجميع و طبقه‌بندي مجموعه مداليل و معاني تربيتي استنباط‌شده، آنها را در چهار محور صورت‌بندي نمايد. برخي از نتايج مهم به شرح زير است: تربيت بر والدين و حكومت واجب است و مردم در قبال همديگر و بخصوص كودكان وظيفه اصلاحي و تربيتي به‌نحو رجحاني بر عهده دارند. محوري‌ترين مفهوم در حقوق معلم عبارت است از رعايت حريم شخصيت / نقش معلم (اكرام و احترام). تربيت براساس انگاره پدري (نسبت‌به همه كودكان و مردم) و انگاره امانت‌داري (نسبت‌به دانش) تصويرسازي مي‌شود و تربيت ماهيتاً نوعي اعانه و احسان است كه بر شبكه‌‌اي از حقوق و تكاليف طولي و عرضي و الزامي و غيرالزامي (واجب و مستحب) قوام يافته است.