بازخواني قلمروي ولايت مادر در فقه اسلامي

چکیده مقاله

خانواده‌ پژوهي در عصر حاضر در مواجهه تمدني با تمدن سكولار ضرورت دوچندان دارد و صورت‌بندي نظريات حقوقي، فقهي و تربيتي در اين زمينه و به‌خصوص درباب نقش و تكاليف مادر، با تكيه بر تراث اسلامي و فقهي به‌صورت روشمند مورد تاكيد است. درباره مادر مباحث درازدامني در فقه اسلامي وجود دارد و مسئله ولايت و دايره نفوذ و تسلط مادر در امور كودك يكي از مهم‌ترين آنهاست. در ديدگاه مشهور، ولايت مادر نسبت به فرزند محدود است. نوشتار حاضر درصدد است تا قلمروي ولايت مادر (استقلالي و غيراستقلالي) را در فقه اسلامي بازخواني و براساس روش‌شناسي اجتهادي بررسي كند. پس از بررسي‌ها، اين نتيجه حاصل شد كه ولايت مستقل مادر، مدلول مطابقي ادله حضانت و نيز مدلول التزامي اطلاقات تربيتي است. همچنين مادر به‌عنوان يكي از عدول مومنين داراي ولايت مستقل و تنها از طريق وصايت و قيمومت مي‌تواند ولايت غيراستقلالي (ماذون) داشته باشد. همچنين اين نتيجه حاصل شد كه قلمروي ولايت مادر تابعي است از دليلي كه آن را ثابت كرده و در فروض تزاحم با ولايت پدر تعيين‌كننده خواهد بود و فروض مختلف تزاحم ولايت مادر با ولايت پدر بررسي شد.