بررسي انتقادي مدعاي تقابل فهم و اقرار در تربيت ديني

چکیده مقاله

تربيت ديني به معناي پرورش ايمان، رويكردي ديرين است. از دهه 1950 اين رويكرد با انتقاداتي مواجه شده است. منتقدان از منظر سكولاريستي و پلوراليستي براين باورند كه در تربيت ديني، فهم حاصل نمي ‌شود و هدف، عبارت است از اقرار و اعتراف. بنابراين بايد از «تربيت دينيِ اقراري» دست شست و به جاي آن «تربيت دينيِ غيراقراري» يا «تربيت سكولار» پيشنهاد مي ‌شود. به جاي «آموزش دين» نيز بايد به «آموزش درباره اديان» همت گماشت. نوشتار حاضر با روش تحقيق توصيفي، تحليلي و انتقادي، درصدد گردآوري، صورت بندي و ارزيابي اين ديدگاه است. پس از گزارش اين ديدگاه، مدعاي مذكور در قالب سه تقرير بازسازي شده كه عبارت ‌اند از : 1. عدم امكان فهم ديني در تربيت ديني؛ 2. تلازم انحصارگرايي ديني و عدم فهم؛ 3. تلازم تلقين و عدم فهم. در ادامه به تفصيل تقريرهاي فوق مورد سنجش و نقادي قرار گرفته و در نهايت مدعاي تقابل فهم و اقرار در تربيت ديني مخدوش دانسته شده و گفته شده است كه 1. ايمان -محوري در تربيت ديني، مانع از حصول فهم در متربي نيست و تربيت ديني مي‌ تواند عقلگرا باشد؛ 2. انحصارگرايي ديني (پيش‌ فرض گرفتن حقانيت يك دين) مانع از انعقاد فهم در متربي نيست و اساس تربيت پلوراليستي هم اين‌گونه است؛ 3. معيار تلقين، موضوع نيست و تربيت ديني الزاماً تلقيني نيست، همانطور كه تربيت سياسي، تربيت اخلاقي و تربيت علمي هم اگر با روش غيراستدلالي تدريس شوند، تلقيني خواهند بود.  به فراخور فرصت، زوايايي از رويكرد اسلامي در تربيت ديني تبيين شده و از نسبت «تربيت ديني سكولار» و «تربيت ديني اسلامي» سخن به ميان آمده است.