واكاوي تاثير قاعده رجالي «الصحابه كلهم عدول» بر فتنه ‌انگاري قتل عثمان بن عفان

چکیده مقاله

عدالت صحابه، يكي از اصول اعتقادي اهل سنت است كه بر اساس آن، همه صحابه، عادل بوده، لذا هر گونه انتقادي نسبت به ايشان ممنوع است. عدالت صحابه، يك توثيق عمومي رجالي بود كه بنا به ضرورت هايي در علم حديث اهل سنت، به وجود آمد، ولي در سده پنجم هجري، متكلمان اهل سنت، اين قاعده رجالي را تبديل به يك اصل كلامي كردند و آن را پيش فرضي در فهم تاريخ اسلام قرار دادند و تاريخ را به شكلي تحليل و تفسير كردند كه اين اصل مخدوش نگردد. مسئله فتنه انگاري قتل عثمان بن عفان، يكي از مصاديق اين نوع تحليل تاريخي است. در اين پژوهش مراحل شكل گيري انگاره فتنه قتل عثمان بن عفان، با روش پديدارشناسانه مورد بررسي قرار گرفته و مراحل تطور تاريخي فتنه انگاري قتل عثمان بن عفان، از سده نخست هجري تا قرن پنجم هجري تبيين شده است. همچنين، مطالعه اي تطبيقي بين شاخص هاي فتنه و واقعه قتل عثمان، صورت گرفته تا تبيين گردد، اساساً آيا مي توان ماهيت رويداد قتل عثمان بن عفان را فتنه دانست. اين پژوهش نشان داد بخشي از شاخص هاي فتنه در قتل بن عثمان بن عفان، وجود نداشت و يكي از دلايل مهمي كه در اين رويداد موثر بوده، بي ترديد مسئله قرآن‌سوزي عثمان بوده است. در قرن پنجم، باقلاني نخستين كسي است كه با فتنه ناميدن قتل عثمان، سكوت صحابه بر قتل وي را توجيه نموده و به زعم خود، عدالت عثمان را اثبات مي كند.