نقد روشي مطالعات تاريخ قرآن با تاكيد بر رويكرد واساخت‌گرايي

چکیده مقاله

اثبات اصالت و صحت متن قرآن كريم به عنوان مهم ترين منبع دين اسلام، تا حدودي با دانش تاريخ قرآن كريم مرتبط است. از آنجا كه موضوعات مختلفي بر انگيزه مورّخين در روش مطالعه تاريخي تاثيرگذار بوده و آسيب‌هاي مهمّي در واقع گرايي گزاره هاي تاريخ جمع قرآن كريم ايجاد شده كه رفع آن نيازمند به شناخت واساخت گرايي مطالعات تاريخ قرآن است، لذا نقد علمي و آسيب شناسي روشي اين متون، با توجه به گونه هاي مختلف آن براي تعيين ميزان صحت اطلاعات، داراي ضرورت تحقيق است. به همين منظور اين پژوهش تلاش دارد با استفاده از روش واساختگرايي و شناسايي ويژگي هاي شخصي مورّخ، شرايط زماني، سياسي، اعتقادي، انگيزه و پيش فرض هاي مورخ را شناسايي كند. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه راوياني همچون؛ زيد بن ثابت، ابن شهاب زهري، ابن شعبه، ابي داود سجستاني و ابوعبيد قاسم بن سلام، تحت تاثير انگيزه هاي سياسي و ديني اقدام به ثبت تاريخ قرآن نموده اند. همچنين قرآن پژوهان اهل سنت، شيعه و مستشرقان، تحت تاثير پيش فرض هاي كلامي متنوعي مانند عدالت صحابه، عدم وحيانيت قرآن و اثبات تواتر قرآن اقدام به نگارش تاريخ قرآن كرده اند.