واكاوي تطبيقي عبارت «يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ» و اعتبارسنجي روايات ذيل آن در منابع فريقين

چکیده مقاله

عبارت <يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ>(قلم/42) از متشابهات قرآني است كه محل اختلاف مفسران فريقين قرار گرفته و معناي آن به ‌درستي تبيين نشده است. منابع تفسيري اهل‏‏تسنن به استناد چند روايت منسوب به پيامبر]، مقصود آيه را حمل بر تجسم خداوند در روز جزا دانسته‌اند و قائل هستند خداوند در آن روز، ساق پاي خويش را آشكار مي‌كند. معاني ديگري نيز در منابع تفسيري فريقين آمده است كه متناسب با سياق آيه نيست. نوشتار حاضر به روش انتقادي-توصيفي با هدف نقد روايات ذيل آيه و يافتن معنايي مطابق با بافت آيات در جستجوي پاسخ به اين پرسش است كه مناسب‌ترين معناي عبارت «يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ» چيست؟ به همين منظور، پس از بيان و تحليل نظرات مفسران فريقين در تفسير آيه، مشخص گرديد با توجه به اينكه خطاب سخن به مشركاني است كه منكر حقانيت رسالت پيامبر] بوده‌اند و به آنان وعده داده شده كه به هنگام روز جزا، واقعيت‌هاي آشكار شده را خواهند ديد؛ بهتر است معناي كنار رفتن لباس و آشكار شدن ساق پا را معناي آيه دانست كه استعاره از آشكار شدن حقايق نهان است. اين معني با بافت آيات، سازش داشته و روايات معتبر و كاربردِ اين معني در شعر عرب نيز، تاييدي بر ترجيح آن نسبت به معاني ديگر است.