ابهام، ايهام و رازآفريني در سورۀ يوسف

چکیده مقاله

ابهام، ايهام و رازآفريني از آرايه‌هاي ادبي هستند كه در داستان‌سرايي جايگاهي ويژه دارند. ازاين‌رو، كاربست آن‌ها در سورۀ يوسف كه داستاني ستوده‌شده است، شايستۀ بررسي است. فايدۀ اين سه آرايۀ ادبي، عمق‌بخشي و ايجاد وقفه‌هاي كلامي است تا ذهن مخاطب با تامل و ژرف‌نگري در متن به لايه‌هاي عميق‌تر و زواياي مخفي سخن پي ببرد. اين نوشتار به روش توصيفي- تحليلي در پي يافتن بسامد و گسترۀ به‌كارگيري ابهام، ايهام و راز در محتواي اين سوره است. بدين منظور، چند مصداق آشكار از ابهامات، ايهامات و رازپردازي‌هاي اين سوره مورد واكاوي قرار گرفت و اين نتايج حاصل شد: ابهامات بررسي‌شده در آيات اين سوره كه ناشي از تعدد احتمالات معنايي و تعدد مرجع ضمير بودند، به گونه‌اي هستند كه بر هر يك از اين احتمالات گواه و شاهدي مي‌توان يافت و همگي پذيرفتني‌اند. ايهام واژۀ «ربّ» در سه آيۀ بررسي‌شده، بيانگر دو نگاه مادي و توحيدي است و هر دو معناي «خداوند» و «مالك» را مي‌توان هم‌زمان لحاظ نمود. رازپردازي‌هاي اين سوره، ناشي از توجيه‌ناپذيري رفتار شخصيت‌هاي داستان و همچنين سكوت‌ها و ناگفته‌هاي متن است، به ‌طوري‌ كه پس از اتمام داستان، سوالات بي‌پاسخ بسياري به ذهن مخاطبان خطور مي‌كند كه جواب قطعي براي آن نمي‌توان يافت.