مطالعه كيفي علل و زمينه هاي اختلال مصرف مواد در بين دانش‌آموزان شهر تبريز

چکیده مقاله

هدف: هدف پژوهش حاضر مطالعه علل و زمينه‌ هاي اختلال مصرف مواد در بين دانش ‌آموزان شهر تبريز بود. روش: روش اين پژوهش كيفي و از نوع گراندد تئوري بود. جامعه‌ي آماري پژوهش حاضر شامل متخصصان حوزه روانشناسي، جامعه ‌شناسي و آسيب ‌شناسي اجتماعي، و مشاوران مدرسه بود كه 35 نفر از آن‌ ها با روش نمونه ‌گيري هدفمند انتخاب شدند. ابزار جمع‌آوري داده‌ها مصاحبه عميق و نيمه‌ساختاريافته بود. همزمان با جمع‌ آوري ‏داده‌ها، كدگذاري و تحليل در سه مرحله كدگذاري باز، محوري، و انتخابي انجام پذيرفت. يافته ‌ها: نتايج نشان داد كه هم‌كنشي عوامل ساختاري و كنشگري (تاثيرگذاري فضاي مجازي، ضعف سرمايه اجتماعي، دگرديسي سبك زندگي، و حس كنجكاوي) به عنوان شرايط علي؛ مقوله موانع سياست‌ گذاري با زيرطبقه ‌هاي تاثير نظام آموزشي و نبود بسترهاي نشاط و شادي به عنوان شرايط زمينه ‌اي؛ مقوله ‌هاي سبك زندگي مبتني بر وسايل ارتباطي (نبود برنامه‌ هاي جوان‌پسند در رسانه و تاثير تكنولوژي) به عنوان شرايط مداخله ‌گر؛ و مقوله‌هاي پذيرش اجتماعي (روابط صميمانه خانوادگي) و بهبود عملكرد مدرسه (بهبود نظم اجتماعي مدرسه) به عنوان پيامدهاي اختلال مصرف مواد بودند. نتيجه ‌گيري: تحليل مصاحبه‌ هاي مشاركت‌كنندگان، بسترمندي مهارت‌ هاي زندگي و اجتماعي (بهبود سرمايه اجتماعي خانواده و آموزش مهارت هاي زندگي) و پيشگيري مبتني بر جامعه (پيشگيري اجتماع‌محور و پيشگيري رشدمحور) را به عنوان راهكارهاي پيشگيري از اختلال مصرف مواد در دانش‌‌آموزان معرفي مي ‌كند. نظريه جوهري حاصل از مصاحبه ‌هاي متخصصان، پيشگيري مبتني بر روش ‌هاي جايگزين همراه خانواده مي‌ باشد.