واکاوی زاویه دید در داستان ابراهیم خلیل(ع) بر اساس نظریه ژاک فونتنی

چکیده مقاله

زاويه ديد شگردي است كه نويسنده يا گفته‏پرداز آن را به‌كار مي‏گيرد تا علاوه بر اينكه گفتمان خود را جذاب و متنوع نمايد، هدف خود را براي مخاطب يا خواننده پذيراتر كند. ژاك فونتني، نشانه‌معناشناس مشهور فرانسوي، با بهره‎گيري از نظريه‎ها و رويكردهاي نشانه‌معناشناسي و تحليل گفتمان به زاويه ديد پرداخته است. وي انواع زاويه ديد را برحسب شگردهايي بررسي مي‏كند كه گفتمان در نشان دادن آن‌ها به‌كار مي‏برد. اين زاويۀ ديدها عبارت‏ است از: زاويه ديد جهان‏شمول، تسلسلي، گزينشي، جزءنگر يا ويژه، موازي و رقابتي كشمكشي. در مقالۀ حاضر، با روش توصيفي تحليلي، اين زاويۀ ديدها در داستان ابراهيم خليل (در آيات روايي و داستاني مرتبط با ايشان در قرآن) بررسي شده است. بر اين اساس، پرسش تحقيق عبارت است از: «قرآن براي بيان داستان ابراهيم خليل از كدام زاويۀ ديد و چگونه استفاده كرده است؟ يافته‏هاي پژوهش نشان مي‏دهد انواع زاويۀ ديد ژاك فونتني در آيات مرتبط، براساس غايتمندي و اثرگذاري و القاي معناي مورد نظر به مخاطب به‌كار رفته است. همچنين به‌اقتضاي مجادله و استدلال‏آوري ايشان در برابر مردم بت‏پرست و مشرك و پادشاه ستمگر آن‌ها، طبيعي است كه زاويه ديد متناسب با اين غايتمندي، كشمكشي رقابتي است كه به‌مراتب حضور پررنگ‏تري در روايت دارد.