روي‌كرد زمخشري به فقه‌اللغه: مقايسۀ تفسير كشاف با دو تاليف معاصرش

چکیده مقاله

علم مفردات و واژه‌شناسي دانش گسترده و پردامنه‌اي است كه در آن درباره معاني الفاظ مفرد و عوارض آن و مناسبات و چگونگي كاربرد‌شان در قرآن سخن گفته مي‌شود. دانستن معاني مفردات قرآن كريم يكي از ابزار‌هاي لازم براي دانستن معناي آيات وحي الهي است. لغت عرب داراي اسلوب‌‌هاي مختلف است، باشناخت اين اسلوب‌ها مي‌توان به ظرايف و نكات قرآني دست يافت. در اين پژوهش به دنبال بررسي ديدگاه زمخشري بوده و براي شناخت بهتر ديدگاه وي، با آراء راغب و دامغاني مورد سنجش قرار گرفته است. نتايج پژوهش حاكي است كه زمخشري براي كشف معناي واژه در بافت متني آيات قرآن، همانند راغب از آيات و روايات، شرايط عصر نزول، شعر و مثل عرب، از وجوه معنايي آيات بهره برده‌ است. در برخي مواردي همانند معني اصلي، استعمالات، اشتقاقات، راغب اصفهاني بارز‌تر و دربرخي چون توجه وجوه معنايي، اسباب نزول، كشف معنا از شعر و توجه به صرف و نحو زمخشري بر‌تر است. زمخشري مانند دامغاني وجوه معنايي را باتوجه به سياق آيات معنا نموده است.