جهان ممكن حقيقي در جملات شرطي زبان پهلوي: دستگاه فعلي گذشته

چکیده مقاله

جملات شرطي چهاردهمين مورد از جهاني‌هاي زبان و قابل ارزيابي در چارچوب‌هاي رده‌شناختي‌اند. هدف از اين پژوهش توصيفي-كمي، بررسي جملات شرطي زبان پهلوي ساخته‌شده با افعال دستگاه گذشته و بررسي نوع جهان ممكن آن بر اساس زمان دستوري بند شرط است. پيكره پژوهش كتاب‌هاي زند بهمن يسن، گزيده‌هاي زادسپرم و روايت پهلوي بود. بررسي آماري بر كتاب روايت پهلوي با حدود 250 جمله شرطي انجام شد و براي پيكره آماري، 160 جمله مشخص گرديد. براساس آمار بدست آمده از پيكره تحليل، زمان دستوري بند شرط در 85% موارد بر دستگاه حال و 15% باقيمانده در دستگاه گذشته ساخته شده‌بود. تحليل معنايي نشان داد در زبان پهلوي، اگر زمان دستوري در بند شرط و جواب شرط گذشته باشد، گرايش زيادي براي حقيقي بودن جهان ممكن آن‌ جمله شرطي وجود دارد. اين نتيجه با برآيند پژوهش بقايي و نغزگوي‌كهن(1397) براي جملات شرطي زبان فارسي معاصر،بر اساس رده‌شناسي دكلرك و ريد، همخواني داشت. در ساخت جملات شرطي پهلوي بر دستگاه گذشته، علاوه بر فعل ماضي شرطي نامحقق، ماضي ساده و ماضي نقلي، فعل غيرشخصي، جمله اسميه و اسم مصدركاربرد داشت. در اين پژوهش كاربرد فعل ماضي شرطي نامحقق در ساختار چند جمله مركب با وجه اخباري نيز مشاهده شد.