اثر كاركردي مصرف فضاهاي مركز شهر بر سرمايه اجتماعي (مطالعۀ موردي: بافت مركزي شهر زنجان)

چکیده مقاله

فضاهاي عمومي با تنوع كاركردي خود همواره توليدكننده و مصرف‌كننده سرمايه اجتماعي مي‌باشند. اين پژوهش باهدف بررسي كاركرد مصرف فضاهاي عمومي و ميزان سرمايه اجتماعي در بستر مكان، زمان و فعاليت پرداخته است. روش تحقيق از نوع تركيبي مبتني بر روش كيفي تفسيري و كمي تبييني مي‌باشد. داده‌ها با روش مشاهده سازمان‌يافته، مصاحبه‌هاي موردي و همچنين تكميل پرسش‌نامه در فضاهاي عمومي مركز شهر زنجان به تعداد 470 نمونه انجام يافته است. متغيرهاي پژوهش در برگيرنده اعتماد، انسجام، آگاهي و مشاركت اجتماعي مي‌باشد. تجزيه‌وتحليل داده به روش كيفي جداول تفسيري و روش كمي مبتني بر تمركز، پراكندگي، رادار تغييرات، مدل تعقيبي و تي ولچ بوده است. يافته‌ها نشان مي‌دهد نوع كاركرد مصرفي فضاهاي عمومي اثر تعيين‌كننده در ميزان سرمايه اجتماعي دارد. طوري كه فضاهاي عمومي خطي حركت محور با محدوديت مكاني ايستايش، گفتگو، سرمايه اجتماعي كمتري نسبت به فضاهاي عمومي جمع‌گرا با سازمان فضايي مبتني بر نشستن و گفتمان اجتماعي دارند. ميان بازه زماني مصرف فضا و كاركرد آن با ميزان سرمايه اجتماعي در سطح معناداري قابل‌قبول ارتباط معنادار وجود دارد. طوري كه مدل تعقيبي نشان‌دهنده تفاوت معنادار فضاهاي عمومي مركز شهر زنجان در ميزان سرمايه اجتماعي دارد. پراكندگي سرمايه اجتماعي در رادار تغييرات به سمت پيرامون رادار (مطلوبيت) بوده كه بر اساس مدل ولچ اين نسبت باتوجه‌به نوع و زمان مصرف فضا متفاوت از هم مي‌باشد. نوع كاركرد فضا تعيين‌كننده نوع مصرف و به‌تناسب نوع مصرف اثرگذار بر سرمايه اجتماعي مي‌باشد. مصرف‌كنندگان فضاهاي عمومي مركز شهر به‌تناسب زماني، سرمايه اجتماعي متفاوتي را باتوجه‌به عملكرد فضا دارند.