اثر كاركردي فضاهاي عمومي در پايداري حس تعلق مكاني مطالعه موردي: فضاهاي عمومي بافت مركزي شهر زنجان

چکیده مقاله

حس تعلق به مكان نمودي از حس انسان به فضايي است كه با آن روابط عاطفي برقرار كرده و از بودن در آن احساس سرزندگي توام با دل‌بستگي و وابستگي مي‌كند. بنيان روش اين تحقيق به‌صورت تركيبي (كيفي و كمي) مبتني بر روش تفسيري و آماري پايه‌گذاري گرديده است. شيوه گردآوري داده‌هاي به‌صورت كتابخانه‌اي - ميداني (مصاحبه، مشاهده و پرسش‌نامه) مي‌باشد. جامعه موردمطالعه دربرگيرنده استفاده‌كنندگان فضاهاي عمومي بافت مركزي شهر زنجان مي‌باشد كه در نمونه‌اي با حجم 380 موردمطالعه شده است. شاخص‌هاي پژوهش شامل چهار مولفه اصلي هويت مكان، دل‌بستگي مكان، وابستگي مكان و پيوند اجتماعي است. تجزيه‌وتحليل داده‌ها به روش تفسيري مبتني بر استقرا و كمي مبتني بر رگرسيون چندمتغيره منطبق بر ساختار تحليل مسير و مدل تعقيبي مي‌باشد. نتايج نشان مي‌دهد فضاهاي عمومي با كاركردهاي مختلف در بافت مركزي شهر زنجان علي‌رغم گرايش به مطلوبيت متفاوت از هم عمل نموده و فضاهاي با عملكرد جمعي حس تعلق مكاني بيشتري ايجاد مي‌نمايند. حس تعلق مكاني در دو وجه حس به مكان اصلي و حس به مكان پيرامون شكل‌گرفته است كه شدت آن به‌تناسب قشربندي اجتماعي از كانون به پيرامون كمتر شده، ولي به اضمحلال كامل نمي‌رسد. رگرسيون چندمتغيره در سطح اطمينان 95 درصد با اثرگذاري 96 درصد مسير شاخص‌هاي حس تعلق مكاني را تبيين نموده و مدل تعقيبي تفاوت معنادار متغيرهاي حس تعلق مكاني در كاركردهاي مختلف فضا با سطح معناداري قابل‌قبول (pvalue= 0/03) را نشان مي‌دهد. يافته‌ها بيان مي‌دارد ساختار فعاليت و حس مكان به‌تناسب نوع عملكرد فضا متفاوت از هم مي‌باشند طوري كه مكان‌هاي واقع در فضاهاي با عملكرد مشابه داراي حس تعلق همسان با حداقل اختلاف معناداري باشد. لذا تنوع كاركردهاي فضا، اثرگذار بر ميزان حس تعلق محلي بوده و متناسب با نوع عملكردي فضا شدت و ضعف مي‌گيرد.