نقش مدرسۀ دارالفنون در تحولات اجتماعي سياسي ايران دورۀ قاجار

چکیده مقاله

اين مقاله به تاثيرات اجتماعي سياسي مدرسۀ دارالفنون در ايران دورۀ قاجار مي‌پردازد. اغلب پژوهش‌ها و تحليل‌هايي كه در بارۀ مدرسۀ دارالفنون انجام شده است به چگونگي شكل‌گيري اين مدرسه پرداخته‌اند، اما اين مقاله به پيامدهاي اجتماعي و سياسي مدرسۀ دارالفنون در ايران مي‌پردازد. مقطع زماني مورد بررسي دورۀ قاجار، به‌ويژه دورۀ ناصري (1264-1313ق) است. اين مقاله با بررسي اسناد تاريخي نشان مي‌دهد كه مدرسۀ دارالفنون سه پيامد اساسي در نظام سياسي و اجتماعي ايران داشته است: 1-مدرسۀ دارالفنون شيوۀ واگذاري نقش‌هاي سياسي در دولت قاجار را تغيير داد؛ 2-فارغ‌التحصيلان مدرسۀ دارالفنون نيروهاي متخصص مورد نياز دولت قاجار را فراهم مي‌كردند و نقش مهمي در برپايي برخي نهادهاي سياسي اجتماعي جديد در ايران داشتند؛ 3-آموزش برنامه‌هاي درسي دارالفنون دانش‌ها و مفاهيم جديدي را در دولت قاجار و جامعۀ ايران منتشر ساخت. اشاعۀ اين دانش‌ها و مفاهيم جديد باورها و نگرش‌هاي حاكم به طبيعت،جامعه و سياست را تغيير داد. دستاوردهاي اين مدرسه در توسعه و گسترش علوم و فنون جديد زمينه‌هاي عيني و ذهني برخي از تحولات اجتماعي و سياسي را در دولت و جامعه ايران فراهم ساخت. بررسي تاريخي پيامدهاي مدرسۀ دارالفنون نشان مي‌دهد كه هر گونه سياست‌گذاري علمي و آموزشي مي‌تواند پيامدهاي اجتماعي و سياسي خاصي را به همراه داشته باشد.