مفهوم قرآني «احسان» و اصول و كاركردهاي تربيتي آن

چکیده مقاله

هدف از پژوهش پيشِ‌روي، مطالعه دربارۀ مفهوم قرآني «احسان»، بررسي مصاديق و كاربرد‏هاي آن در قرآن كريم، و استخراج اصول و كاركردهاي اين مفهوم براي تعليم‌وتربيت امروز است. در اين نوشتار، ابتدا معناي لغوي و اصطلاحي احسان در كتب لغت بررسي و سپس با توجه به آيات مربوط به اين واژه، معاني و مصداق‏هاي احسان در قرآن ذكر‌ شده است. اين پژوهش با رويكرد كيفي و با به‌كارگيري روش گردآوري داده ‏هاي كتابخانه ‏اي و شيوۀ تحليلي - استنتاجي صورت گرفته است. جامعۀ آماري پژوهش، تمام آيات مرتبط با موضوع و ديگر اسناد مرتبط با اين حوزه درقالب كتاب و مقاله را شامل مي‌شود و روش نمونه ‏گيري ازنوع هدفمند بوده است. يافته‏ هاي پژوهش نشان مي ‏دهد به‌دليل گستردگي كاربرد مفهوم احسان در قرآن كريم و تاكيد بسيار زياد آموزه ‏هاي قرآني بر اين مفهوم ارزشي مي‏توان احسان را از مباني ارزش‏ شناختي تربيت قلمداد كرد. نيكي‌كردن به ديگران و انجام‌دادن كار به‌صورت نيكو و كامل را مي‏توان اصول و قواعدي كلي به‌شمار آورد كه در فرايند تربيت، راهنماي مربيان و متربيان قرار مي‌گيرد. كاركردهاي تربيتي احسان عبارت‌اند از: ارتقاي بُعد اجتماعي حيات طيبه، كاركرد متممي آن براي ارزش عدالت، كاركرد تعاملي و دوسويه، كاركرد تعالي ‏يابي، كاركرد عمل‏گرايانه و كاركرد تعليلگري.