نقش داستان در پرورش و تقويت مهارت پرسشگري كودك؛ بررسي موردي داستان حقيقت و مرد دانا

چکیده مقاله

يكي از مهم‌ترين و بارزترين ويژگي‏هاي كودكان، پرسيدن پرسش‏هاي بي‏شمار در زمينه‏هاي گوناگون است. اين ويژگي كودك كه ريشه در كنجكاوي و حقيقت‏جويي وي دارد، از ويژگي‏هاي عمومي انسان است كه در دوره‌ي كودكي بيشتر نمود دارد. هدف از اين مقاله، تاملي در ويژگي پرسشگري كودك و چگونگي پرورش و جهت‏دهي اين توانمندي از طريق داستان است. داستان‏هاي كودكان محمل‏ و ميدان‌گاه‏ مناسب براي پرورش قدرت خلاقيت، تفكر، انديشه‏ورزي و همچنين تقويت و جهت‏دهي به ويژگي پرسشگري كودك است. اين تحقيق با رويكردي كيفي و با بررسي اسناد به گردآوري داده‏ها پرداخته است. مورد مطالعه در اين پژوهش، داستان حقيقت و مرد دانا از بهرام بيضايي (1351) است كه از اين زاويه تحليل مي‌شود. يافته‏ها نشان مي‏دهد كه برخي از داستان‏هاي كودكان با خلق شكل و تجربه‏اي از زندگي، كودك را در معرض مجموعه‏اي از فرصت‏ها و موقعيت‏هاي هرچند ساختگي، اما به‌دقت طراحي‏شده قرار مي‏دهند و برخي ديگر با دعوت از كودك به مشاركت در خلق معناي داستان، وي را پرسشگرانه و به‌طور فعال و مشاركت‏جويانه وارد فرايند خلق داستان مي‏كنند و از اين معناها نزد كودك تمركززدايي مي كنند. افزون‌بر اين، نوع شخصيت‏پردازي‏ها، زاويه ديد، وقايع و رخدادها، شيوه‌ي جلوه‏گري درون‌مايه، پي‏رنگ و... مي‏تواند در ايجاد چالش ذهني و ترغيب كودك به پرسشگري و دعوت از وي به مشاركت‏ فعالانه در فرايند ساخت معنا در داستان يا مشايعت منفعلانه‌ي او موثر باشد.