مقايسۀ اثربخشي آموزش مبتني بر واقعيت‌درماني و درمان ‌عقلاني ‌هيجاني رفتاري بر شايستگي اجتماعي نوجوانان دختر

چکیده مقاله

زمينه: شايستگي اجتماعي يكي از پيش‌بيني‌كننده‌هاي موفقيت تحصيلي، رواني و اجتماعي در نوجوانان است. پژوهش‌هاي پيشين نشان داده است واقعيت درماني و درمان عقلاني هيجاني رفتاري روش‌هاي مناسبي براي بهبود سازگاري اجتماعي مي‌باشند، اما تاكنون ميزان اثربخشي اين دو رويكرد درماني بر شايستگي اجتماعي نوجوانان دختر مورد مطالعه و مقايسه قرار نگرفته است.هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسي مقايسۀ اثربخشي آموزش مبتني بر واقعيت‌درماني و درمان عقلاني هيجاني رفتاري بر شايستگي اجتماعي نوجوانان دختر انجام شد.روش: روش مطالعۀ حاضر، نيمه آزمايشي از نوع پيش‌آزمون، پس‌آزمون با گروه گواه و پيگيري دو ماهه بود. جامعۀ آماري شامل تمامي دانش‌آموزان دختر دورۀ اول متوسطه شهر بوشهر در سال تحصيلي 96-1395 بود. نمونۀ آماري شامل 60 نفر از دختران نوجوان بود كه با روش نمونه‌گيري خوشه‌اي چندمرحله‌اي انتخاب شده و به صورت تصادفي در سه گروه 20 نفري (دو گروه آزمايشي و يك گروه گواه) جايگزين شدند. در جلسات واقعيت درماني از پروتكل تركيبي (گلاسر، 2010؛ وبولدينگ، 2011) و جلسات درمان عقلاني هيجاني رفتاري از بستۀ آموزشي تركيبي (اليس، 2004؛ درايدن و نينان، 2010؛ نينان و درايدن، 2009) و براي جمع‌آوري اطلاعات نيز از پرسشنامۀ شايستگي اجتماعي (اسمارت و سانسون، 2003) استفاده شد. براي تحليل داده‌ها از تحليل واريانس با اندازه گيري هاي مكرر، آزمون تعقيبي بنفروني و نرم‌افزار spss23 استفاده شد.يافته ها: نتايج نشان داد آموزش واقعيت‌درماني و درمان عقلاني هيجاني رفتاري در مقايسه با گروه گواه به طور معناداري شايستگي اجتماعي را افزايش دادند. همچنين آموزش واقعيت درماني در مقايسه با درمان عقلاني هيجاني رفتاري موجب افزايش بيشتر شايستگي اجتماعي شد (0/05 >p).نتيجه‌گيري: با توجه به يافته‌هاي به دست آمده، به نظر مي‌رسد واقعيت درماني و درمان عقلاني هيجاني رفتاري موجب افزايش شايستگي اجتماعي در نوجوانان دختر مي‌شود. بنابراين، مشاوران مدارس مي‌توانند از اين روش‌هاي درماني در جهت بهبود مولفه‌هاي پنچ‌گانه شايستگي اجتماعي (جرات‌ورزي، همكاري، همدلي، مسئوليت‌پذيري و خودكنترلي) استفاده كنند.