امتحان و ابتلا در بستر حوادث تكويني و تشريعي از منظر قرآن و سنت

چکیده مقاله

قوانين لايتغير و ثابت در عالم خلقت كه همه انسان ها را در رسيدن به رشد و تعالي هدايت مي كنند، در آيات قرآن به امتحان و گاهي به ابتلا معروفند، با سنّت امتحان و ابتلا استعدادهاي بالقوّه و ذاتي انسان فرصت بروز و فعليّت مي يابند و قاعده لطف و هدايت براي انسان معنا مي گردد. اهميّت و ضرورت سنّت امتحان تا آن جا است كه از غفلت به بيداري و از جاهليّت به علم و از عصيان به عبوديّت سوق مي دهد. هدف از اين سنّت در قاموس تكوين الهي، يادآوري نظام احسن است كه عمل احسن مي طلبد و در ازاي آن، رحمت خالق متعال كه هدف خلقت است را به انسان ارزاني مي دارد. از داده هاي حيات دنيوي و نظام باطني وجود آنچه حاصل مي شود، امتحان خداوند براي توجّه دادن انسان به نعمات خداوندي و استفاده از استعدادهاي بالقوّه براي ارزشمند و قيمتي كردن وجود و زندگي خويش است. اين مقاله با روش توصيفي-تحليلي و استفاده از منابع كتابخانه اي، به بازيابي و اكتشاف آيات و روايات متقن در بيان گونه هاي امتحان و ابتلا در بستر حوادث تكويني و تشريعي پرداخته است و براي اين منظور، از مجموعه تفاسير قرآن و سنّت نبوي و معصومان عليهم السلام استمداد طلبيده است. نتايج حاكي از آن است كه امتحان هاي الهي، نقش مهمي در ايجاد انگيزه و پيشرفت، ترفيع درجه، تطهير گناهان و آگاهي و بيداري براي توبه و بازگشت به خداوند دارد.