بلاغت وجه شبه در تشبيهات نهج‌البلاغه و ارتباط آن با طرفين تشبيه در چارچوب نظريه بروك رُز و آندره گوتلي

چکیده مقاله

وجه شبه حلقه وصل طرفين تشبيه محسوب مي‌شود وپيام هر تشبيهي در وجه شبه خلاصه شده است. از اين رو بر مبناي آن مي‌توان ميزان نوآوري، خلاقيت، هنرمندي، هدفمندي و سبك مفهومي هر متني را استنباط كرد. خطبه‌هاي نهج البلاغه از روش بي‌نظيري در واژه‌گزيني، سبك ادبي و جنبه‌هاي بلاغي برخوردار است. يكي از اين مولفه‌ها كه بررسي آن مي‌تواند بخشي ديگر از نبوغ كلام امام علي (ع) را نشان دهد و متمايز بودن اين متن را با ديگر متون ادبي نشان دهد، تشبيهات از منظر نوع وجه شبه و ارتباط آن با مشبه و مشبه‌به است. بروك رُز و اندره گوتلي دو زبان‌شناس معاصر در خصوص نحوه تحليل وجه شبه و ارتباط آن با طرفين تشبيه معتقدند كه با بررسي نوع وجه شبه و كيفيت تعامل آن با مشبه و مشبه‌به، مي‌توان ارزش هر تشبيهي را در متن سنجيد. گفتار حاضر، برآن است با كنار گذاشتن مباحث سنتي تشبيه و آنچه كه در منابع بلاغي متقدم در خصوص انواع تشبيه گفته شده، تشبيهات نهج‌البلاغه را از منظر آراء دو زبان‌شناس يادشده مورد ارزيابي قرار دهد. در نهايت به اين نكته رسيده كه تشبيهات نهج‌البلاغه همگي كاركردي و داراي بعد خيالي و تصويرآفريني بالايي هستند كه در خدمت تقويت تفكر و تعقّل و هدايت انسان‌هاست و از بديهّيات و ظاهرگرايي و توصيفات عادي كاملاً به دور است. اين در حاليست كه در بلاغت سنتي بيشتر بر جنبه حسي بودن وجه شبه تاكيد مي گردد.