واكاوي رويكرد ديني و نمادگرايي عرفاني در رمان‌ «جبل قاف» عبد الاله بنعرفه

چکیده مقاله

از آغاز هزاره‌ي سوم ميلادي، رمان‌نويسان مغرب عربي در راستاي هويت‌بخشي به رمان معاصر و گسستن زنجيرهاي تقليد از غرب، قدم در وادي سنت ديني گذاشته، و آثار ارزشمندي با صبغه عرفاني خلق نموده‌اند. در اين بين، تجربه عبد الاله بنعرفه به جهت پيشگام بودن، الهام‌پذيري از مولفه‌هاي ديني، و ارائه آثار متعدد از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. رمان «جبل قاف» از مهم‌ترين تجربه‌هاي عرفاني بنعرفه است كه به سيره‌نگاري ابن عربي اندكي قبل از تولد در سال 561 هجري در شهر مرسيه تا وفات وي در سال 638 و خاك‌سپاري در دامنه كوه قاسيون دمشق پرداخته است. جستار حاضر با رويكرد توصيفي تحليلي به خوانش رويكرد ديني و نمادپردازي عرفاني در اين رمان پرداخته است. از مهم‌ترين يافته‌هاي پژوهش اين است كه بينامتني رمان با بسياري از آيات قرآن كه در راستاي ايده مركزي داستان است، صبغه ديني و عرفاني آن را تقويت نموده است. عبد الاله بنعرفه با تلفيق خيال با واقعيّت، انديشه ديني ابن عربي از جمله وحدت وجود و انسان كامل را در قالب نمادين اعداد و رنگ‌ها و معماري ابنيه و اشكال هندسي به تصوير كشيده است كه تاويل همه آن‌ها داير بر انديشه وحدت وجود و انسان كامل ابن عربي است. تمركز بر مقامات صوفيان و ظهور كرامت‌هاي عرفاني در بسياري از صحنه‌هاي رمان، صبغه‌ي عرفاني خاصي بدان بخشيده است.