علل و زمينه‌هاي احياي قانون نظام وظيفه در اوايل سلطنت محمدرضاشاه پهلوي

چکیده مقاله

انتقال قدرت از رضاشاه به محمدرضا پهلوي كه به دنبال هجوم متفقين به ايران اتفاق افتاد، خسارات زيادي به كشور زد. ارتش و ركن اصلي آن (سربازان وظيفه) هم به مانند ديگر بخش هاي جامعه تحت تاثير اين رخداد قرار گرفت و نتوانست به وظيفۀ تاريخي خود در دفاع از خاك ميهن عمل كند؛ اما نظر به اهميت و ضرورت وجود ارتش و سربازان وظيفه به عنوان ابزاري براي اعمال اقتدار و سركوب مخالفت هاي احتمالي در حكومت هاي اقتدارگرا، رجال سياسي و نظامي در كابينه هاي فروغي، قوام و سهيلي را بر آن داشت تا نهاد ارتش را احيا و قانون نظام وظيفه اصلاح و مجدد اجرا گردد. بررسي اين رخداد، مسئله تحقيق حاضر است. اين مقاله با روش توصيفي تحليلي و تكيه بر اسناد، مذاكرات و قوانين مجلس و خاطرات به واكاوي وضعيت ارتش و اقدامات دولت براي احياي آن و اجراي دوباره قانون نظام وظيفه در آغاز دهۀ 1320ش مي پردازد. پرسش اصلي مقاله اين است كه الزامات و بسترهاي احياي قانون نظام وظيفه در ابتداي سلطنت پهلوي دوم چه بود؟ يافته ها نشان مي دهد كه گرچه ارتش در برابر تحولات شهريور 1320 موضع انفعالي گرفت، اما نياز حكومت به قواي نظامي دائمي و وجود ارتش به مثابه نهادي بازدارنده، ابزاري براي مقابله با خطرات احتمالي و سركوب ناامني ، منجر به اصلاح و اجراي قانون نظام وظيفه و سربازگيري شد و كابينه هاي اين دوره اقدامات زيادي در راستاي احيا و ترميم ارتش، قانون سربازي و بهبود وضعيت سربازان انجام دادند.