کاربست فرانقش اندیشگانی در رساله الغفران ابوالعلاء المعری براساس الگوی مایکل هلیدی

چکیده مقاله

امروزه نظريه‌هاي مختلف زبان‌شناسي با رويه‌هاي پركاربرد در عرصۀ تحليل متون ادبي تاثير بارزي دارد. ازجملۀ اين نظريه ها، نگاه اجتماعي به زبان بر پايه نظام تقش‌گرا است كه توسط زبانشناس معروف مايكل هليدي (1994 م) ارائه شده است. دستور نظام مند-نقش گرا رويكردي است زبان شناسي كه زبان را در بافت فرهنگي و موقعيتي مورد بررسي قرار مي دهد، اين رويكرد بر نقش و معناي زبان استوار است. رساله الغفران اثر ابوالعلاءمعري، متني است ادبي از سفر خيالي  ابن قارح به عالم بهشت و دوزخ و توصيف حال ساكنان اين دو مكان. از آن‌جا كه موضوع و چارچوب اين متن بر طرح مفاهيمي استوار است كه نظام انديشگاني معري به عنوان يكي از برجسته ترين شخصيت هاي متفكر تمدن عربي اسلامي را بازباني نمادين و غير مستقيم درباره عصر عباسي و اوضاع طبقات اجتماعي و به ويژه ادبا را بازگو مي كند؛ لذا در پژوهش حاضر تلاش مي‌شود بينش و تجربۀ زيستۀ ابوالعلاء از پديده هاي اجتماعي و واقعي عصر او برمبناي اين رويكرد زبانشناسي غيرصورت گرايانه مورد بررسي قرار گيرد. نتايج نشان مي‌دهد ارتباطي دوسويه بين نمود روساخت نقش هاي زباني و چهارچوب هاي فرهنگي اجتماعي در اين اثر وجود دارد وبيشترين بسامد فرآيند انديشگاني اين اثر شامل فرآيند ذهني (%30)، كلامي (%26) و مادي (%26) است.