بررسي تطبيقي نگاه مفسرين و عرفا به «آيۀ امانت»، چيستي و چرايي رد و قبول آن از سوي آسمانها و زمين و انسان در كتب تفسيري و عرفاني فارسي (روض الجنان، كشف‌الاسرار، مرصادالعباد، مثنوي معنوي)

چکیده مقاله

زمينه و هدف: برخي از آيات قرآن كريم بواسطۀ محتوا و پيام خاص و عميق خود، بازتاب بيشتري نسبت به ساير آيات در آثار نويسندگان، شعرا و مفسرين بر جاي داشته ‌اند. آيۀ شريفۀ 72 سورۀ احزاب از جمله آياتي است كه در مراد و معناي آن اختلافات زيادي بين مفسران و قرآن كريم و عارفان وجود دارد. لذا با توجه به تاثير وسيع اين آيه در كتب تفسيري و عرفاني، به بررسي نظرات و مستندات چهار تن از مفسران و عرفا در باب معناي امانت و چگونگي حمل آن بر عالم و علت اباي مخلوقات از پذيرش آن و چگونگي پذيرش انسان پرداخته و در آخر علت وصف انسان به ظلم و جهل مورد بررسي قرار گرفته است._x000D_ روش مطالعه: در مقالۀ حاضر از روش توصيفي-تحليلي و مطالعۀ منابع كتابخانه اي صورت گرفته است. در ابتدا آثار و منابع مرتبط با موضوع بدقت مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته اند، سپس دربارۀ آيۀ موردنظر و ديدگاه چهار تن از مفسران و عارفان مورد بررسي قرار گرفته است._x000D_ يافته ها: از نظر مفسرين و عرفاي موردمطالعه، انسان تنها موجودي است كه صلاحيت و شانيت حمل امانت را دارد، و اين پذيرش از سوي انسان با اختيار و اراده همراه بوده است. كتب تفسيري موردمطالعه امانت را به امور گوناگوني تعبير ميكنند، اما كتب عرفاني موردمطالعه، امانت را تعبير به » عشق و معرفت» نموده اند و محبت را حاصل معرفت الهي ميدانند._x000D_ نتيجه گيري: مفسران موردمطالعه انسان را به سبب برداشتن امانت، ظلوم و جهول ميدانند و ملامت مينمايند، اما عارفان موردنظر‌ به علت تمجيد خداوند از محبوب خود و ايجاد رابطۀ عاشقانۀ دوسويه،‌ اين دو واژه را واژگاني مثبت و عامل مدح انسان ميدانند نه ذم او.