پديدارشناسي ادراك مخاطبان از تفال به ديوان حافظ (مطالعه موردي: اساتيد و دبيران ادبيات فارسي)

چکیده مقاله

تفال با ديوان حافظ يك فرهنگ سنّتي ايرانيان براي آگاهي از سرنوشتي است كه در عالم غيب براي آدميان و موجودات هستي رقم زده شده است. هدف پژوهش حاضر، مطالعه ادراك استادان و دبيران زبان و ادبيات فارسي از تفال به ديوان حافظ بود. رويكرد پژوهش، كيفي و روش پديدارشناسي بود. ميدان پژوهش، استادان و دبيران زبان و ادبيات فارسي بودند. نمونه گيري به شيوه هدفمند و ملاك محور است و تا اشباع نظري داده‌ها ادامه يافت و در نهايت 15 نفر در پژوهش مشاركت داشتند. راهبرد پژوهش مصاحبه عميق نيمه ساختاريافته بود. داده ها به روش هفت مرحله اي كلايزي تجزيه و تحليل شدند. بر اساس يافته‌هاي پژوهش 70 كد اوليه و 19 مضمون فرعي (شامل: ارتباط با قرآن، اولياي خدا، علو مرتبه، استعداد خارق­العادۀ فطري، تقدّس بخشي به ديوان حافظ، جايگاه تفال بين مردم، عوامل موثر در تفال به ديوان حافظ، تاريخچۀ تفال به ديوان حافظ، اعتقاد حافظ به فال، تفال به دواوين ديگر، نقش تفال در قدرت انتخاب، ريشۀ فال، زبان و هنر شعري، رمزپردازي و سمبوليسم غني، شورآفريني و اميدبخشي، رسايي بيان در شعر، توجّه به روحيات و افكار مخاطب، موسيقي الفاظ و گوش­نوازي كلمات و توجّه خاص به ايراد صنعت­هاي مختلف لفظي و معنوي) احصا شد كه در در قالب 5 مضمون اصلي (شامل: ويژگي­هاي شخصيتي حافظ، جايگاه ديوان حافظ، جايگاه تفال با حافظ، اختصاصات شعر حافظ، فرم وصورت شعر حافظ) طبقه­بندي شدند. در مجموع، اقبال به حافظ به گروهي ويژه منحصر نيست و فهم ابيات حافظ به ويژه براي آنان كه از اهالي زبان و ادب فارسي هستند و به تدريس و آموزش آن مي پردازند، پرمحتواتر و غني تر جلوه مي نمايد. گاهي تفسير و تاويل مضامين و سخن گفتن از فحواي كلام حافظ از منظرگاه استادان و معلمان اين رشته زواياي عميق تر و انديشه هايي پيچيده تر از كلام حافظ را رمزگشايي مي كند.