تجلّي عنصر گفت و گو در زيباسازي سوگ‌ سرودۀ عاشورايي (مناظرۀ كعبه و كربلا) از غلامرضا سازگار

چکیده مقاله

عنصر گفت‌ و ‌گو به عنوان يك اهرم در تبيين پيرنگ و درون ‌مايۀ كلام موثّر است و بستري براي خلق واقعيّت‌ها و برجسته‌سازي شخصيت‌هاي اثر مي‌باشد. اين پژوهش با روش توصيفي-تحليلي و استشهادي به بررسي اين مولّفه در سوگ‌سرودۀ عاشورايي(مناظره دو حرم مقدّس مكه و كربلا) غلامرضا سازگار مي‌پردازد. واژه‌ها، تركيبات و لحن اداي كلمات در خلال سخنان دو حرم، حوادث و رويدادهاي دو سرزمين را در محور افقي كلام ترسيم مي‌كنند اما گفته‌هاي حرم كربلا با معرفي شخصيّت‌ها به ماهيّت و دورنماي درون‌مايۀ حادثۀ عاشورا تاكيد دارد. سرشت معنايي مضمون و محتواي شعر با كمك مناظره يا گفت‌و‌گوي دوسويه به عنوان عنصر اساسي و ياريگري صنايع بديعي، چهارچوب نظام‌مند كلام را در محور عمودي، به سوي هدفي معيّن(شناحت فلسفۀ عاشورا) به پيش مي‌برد و سه عامل اصلي گفت‌و‌گو، (متكلّم، مخاطب و پيام)، در شعاعي دايره‌وار به سمت افق فلسفۀ عاشورا هدايت مي‌شوند. شاعر با به كارگيري صحيح اين عنصر، بار ساخت و پرداخت درون‌مايۀ رويدادها را بر دوش اين ابزار مي‌اندازد تا بدين‌وسيله از متن خارج شود و آن را در اختيار خواننده قرار دهد. در نهايت، بلاغت گفت‌و‌گوي دو حرم با ارتقاء ضلع زباني و ساختاري شعر به اقتضاي بافت حاكم، در جهت تبلور لايه‌هاي پنهاني حادثۀ كربلا گام برمي‌دارند.