تبلور سفرنامۀ ناصرخسرو در بستر تك نگاري

چکیده مقاله

زمينه و هدف: سفرنامۀ ناصرخسرو، علاوه بر جلوه هاي زباني و ادبي، از نظر «تك نگاري» داراي اهمّيّت است. تك نگاري، شيوۀ خاصّي از تحقيق پذيرا و منفعل است كه در زمرۀ عميقترين مطالعات طولي و چند رشته اي از جمله: ادبيّات، تاريخ، جغرافيا، معماري، اقتصاد، اجتماعي، مردم شناسي، جامعه شناسي، اعتقادي و ... قرار ميگيرد. امروزه اين فرم تحقيقي، در پژوهشهاي ادبي و علمي، ابزاري مناسب براي انتقال اطّلاعّات مختلف به مخاطبان تلقّي ميشود.روشها: در اين مقاله، با ژرف نگري در سفرنامۀ ناصرخسرو با بهره گيري از روش تجزيه، تحليل و توصيف، اين فرضيّه اثبات ميشود كه سفرنامۀ ناصرخسرو در گسترۀ ادبيّات فارسي و حوزۀ تك‌ نگاري نوين ادب فارسي، مصداقي نادر است. يافته ها: ناصرخسرو با عمده ترين ويژگيهاي تك نگاري در ثبت و نگارش مشاهدات عيني خود، تحوّلي نوين در سفرنامه نويسي ايجاد ميكند. وي با داشتن نگرش عميق در سفر و سفرنامه نويسي و دست يابي به ويژگيهاي تك نگاري و با استفاده از دستاوردهاي علوم، اطّلاعّات را بر دو محور مسائل اجتماعي و تاريخي تدوين ميكند. نتيجه گيري: ناصرخسرو با تك نگاري سفرنامه، در قلمرو ادب فارسي، در جريان تاثير دائم قرار ميگيرد. او براي نوشتن تك نگاري، ديدگاهي كُل‌نگر در بستري از بافت كامل جامعه، به دقّت تفسير كرده و داده ها را همانند يك سازۀ منظّم در رابطۀ متقابل قرار داده كه همين امر بر اهمّيّت سفرنامه افزوده است.