بررسي روابط بينامتني در «مجنون ليلي» احمد شوقي و «ليلي و مجنون» ابوالفرج اصفهاني

چکیده مقاله

اصل داستان ليلي و مجنون از آن عرب‌هاست و افرادي كه در اين موضوع نگاشتند، اعتمادشان بر روايت اصفهاني است، از جمله ، نمايشنامۀ «مجنون ليلي» احمد شوقي است. پژوهش حاضر از نوع مطالعات تطبيقي و در زمرة روش‌هاي مقايسه‌اي بينامتنيت بوده و بر آن است تا ضمن بررسي روابط بينامتني در «مجنون ليلي» و «ليلي و مجنون»، به شيوه‌اي تحليلي توصيفي، ميزان تاثيرگذاري اغاني بر شعر شوقي را نمايان سازد و به اين پرسش پاسخ ‌دهد كه وجوه بينامتني، افتراق و ميزان تاثير و نوآوري‌هاي شوقي نسبت به اصل داستان چقدر است؟ در پاسخ بايد گفت كه از بررسي رابطۀ بينا‌متنيت دو اثر، همساني‌هايي به دست آمد؛ از جمله: تناظر شخصيت‌ها، شكل‌گيري ريشه‌هاي عشق، درون‌مايه مشترك و ساختار مشابه كه بيشتر به شكل بينامتنيت غيرصريح و ضمني و احالي است. نتايج نشانگر آن است كه دو شاعر، شباهت‌ها و تفاوت‌هايي در مضمون و اسلوب داشته‌اند و شوقي از اغاني تاثيرپذيرفته و مواردي را بر آن افزوده يا از آن حذف ‌كرده است. نوآوري‌ها و وفاداري شوقي به داستان بسيار است، اما شوقى گاهي آن‌را با خرافه، گاهي با عشق و گاهي با هر دو آميخته و از لحاظ شكل، ظاهري غنايي بدان بخشيده است.