نقد و بررسي ساختار، زبان، بلاغت و محتواي گاگريوه‌هاي بختياري (گونه‌اي از اشعار عامّه)

چکیده مقاله

گاگريوه‌ اصطلاحي است براي گونه‌اي از سوگ‌سروده‌هاي بختياري‌. بختياري‌ها به سوگ‌سروده‌هاي خود «گاگريوه»، «سرو» يا «دندال» مي‌گويند. اين اشعار مانند بسياري از اشعار عامّه، ساده و بي‌تكلّف‌اند؛ سراينده مشخّصي ندارند و زنان اولين سرايندگان آن‌هايند. با اينكه اين اشعار، در ميان بختياري‌ها از قدمت و محبوبيّت فراواني برخوردارند، به‌صورت چندجانبه نقد و بررسي نشده‌اند. در اين مقاله اين اشعار با روش تحليل محتوا، رويكرد توصيفي تحليلي نقد و بررسي شده‌اند. داده‌ها به صورت ميداني در قالب‌ پانزده نمونه (675 بيت)، از سه شهرستان اَردل، كوهرنگ و لردگان واقع در استان چهارمحال و بختياري جمع‌آوري شده‌اند. در اين مقاله به‌طور خلاصه مشخص شده است كه گاگريوه‌هاي بختياري نوعي شعر روايي توصيفي‌اند كه گفت‌وگو‌وار از زبان خواننده به نيابت از خود، خانواده و متوفا بيان مي‌شوند. از آنجا كه اغلب آن‌ها به صورت دوبيت دوبيتي (دوگاني) تنظيم شده‌اند، مي‌توان قالب آن‌ها را دوگاني ناميد. وزن در آن‌ها هجايي است. از نظر صنايع ادبي، تشبيه، استعاره و كنايه بالاترين بسامد را دارند. در حجم نمونه (675 بيت) 68 تشبيه، 45 استعاره و 50 كنايه به دست آمد. در اغلب اين آرايه‌هاي ادبي، سادگي و ملموس ‌بودن آشكار است. اين اشعار از نظر زباني دربردارنده مجموعه بزرگي از واژگان، تركيبات و اصطلاحات زبان لري بختياري‌اند. از نظر محتوا، داراي محتوايي چندوجهي‌اند؛ در آن‌ها هم به دنيا توجه مي‌شود و هم به آخرت. سن، جنس، شغل، موقعيت و چگونگي مرگ متوفا بخش ديگري از محتواي اين اشعار را تشكيل مي‌دهد. صبغه محلي در اين اشعار قوي است و برخي از نگرش‌هاي مردم بختياري ‌را ازجمله ترسناك و مذموم ‌بودن مرگ، باور به قيامت و چالش با آسمان و فلك در اين اشعار مي‌توان ديد._x000D_