مرابطه در قرآن: بازخواني تطبيقي مفهوم با تكيه بر الميزان و التحرير والتنوير

چکیده مقاله

مرابطه ازجمله مباحث مهم اجتماعي قرآن است كه نقشي موثر در شكل‌گيري ارتباط افراد درراه اهداف و آرمان‌هاي اسلامي در جامعه ديني دارد. پژوهش حاضر، اين مسئله مهم را به روش تطبيقي و شيوه توصيفي_تحليلي از منظر دو مفسر معاصر؛ طباطبايي در الميزان و ابن‌عاشور در التحرير والتنوير موردنقد قرار داده است. به نظر ابن‌عاشور‌‌‌ مرابطه به معناي حفظ آمادگي نظامي در مرزهاي كشور اسلامي‌ است؛ درحالي‌كه بر اساس خوانش اجتماعي طباطبايي، مرابطه به معناي ارتباط تمامي افراد در جميع شئون زندگي اجتماعي است. سوال اساسي آن است كه با عنايت به روابط هم‌نشيني واژگان و هم‌چنين بررسي معاني باب مفاعله در آيۀ 200 سورۀ آل‌عمران، تبيين دقيق مفهوم مرابطه چيست؟ با بررسي تطبيقي، ذكر روايت تفسيري انتظار نماز پس از نماز، به‌عنوان نقطه اشتراك نظر هر دو مفسر به‌دست‌آمده است. از طرفي به‌عنوان نقطۀ افتراق، تحليل اجتماعي طباطبايي دربارۀ مرابطه اسلامي به معناي ارتباط تمامي افراد در كنش‌هاي اجتماعي، در برابر نظر ابن‌عاشور، يعني حفظ مرزهاي كشور اسلامي قرار دارد. نتيجه آن‌كه با عنايت به اطلاق رابطوا در آيه و نظر به معاني باب مفاعله، هيچ‌يك از ديدگاه‌هاي مذكور از حد تعيين مصداق فراتر نبوده و رابطوا حكايت از مشاركت مداوم افراد جامعه همراه با ايستادگي محكم و قوي درراه رسيدن به حق دارد.