تحليل گفتمان انتقادي داستان قوم لوط (ع) در قرآن با رويكرد نظريّۀ نورمن فركلاف

چکیده مقاله

تحليل گفتمان انتقادي، رويكردي ميان رشته‌ اي براي تبيين تحوّلات سياسي، فرهنگي و اجتماعي يك جامعه است و به‌ عنوان يكي از روش هاي كيفي بررسي متون به كشف روابط ميان زبان، ايدئولوژي و قدرت پرداخته و رابطۀ تعاملي ميان متن و زمينۀ متن را بازگو مي‌ كند. با توجّه به ساخت واژگاني داستان‌هاي قرآن، بافت موقعيّتي و اهداف تربيتي‌ اي كه در آن‌ها منظور شده، ساختاري گفتماني دارند. هدف پژوهش حاضر بررسي داستان قوم لوط در قرآن با روش نورمن فركلاف و تحليل نشانه هاي معنادار اين داستان در سه سطح: توصيف، تفسير و تبيين است. شيوۀ پژوهش نيز توصيفي و تحليل اطّلاعات كيفي است. بنابر نتايج پژوهش، در سطح توصيف، با شكل گيري روابط معنايي ميان واژگان مانند: شمول معنايي، ترادف و تضادّ معنايي و به كارگيري وجوه مختلف جملات، ايدئولوژي گفتمان موجود در آيات مشخّص شد. در سطح تفسير نيز با ترسيم بافت موقعيّتي و بينامتني، حاكميّت و غلبۀ نهايي گفتمان الهي بر گفتمان كفر و گمراهي آشكار شده و سرانجام در سطح تبيين، تاثير فرامتن و هژموني و قدرت حاكم بر شخصيّت و عملكرد افراد و آيندۀ آنان تبيين گرديد.