بررسي تكواژ «تا» فارسي در گفتار و زبان گويشوران آذربايجاني

چکیده مقاله

در اين پژوهش، نمود آوايي تكواژ «تا» فارسي به ‌‌‌عنوان حرف‌‌ ربط و حرف‌‌ اضافه در گفتار گويشوران ‌‌‌آذربايجاني مطالعه مي شود. داده‌ها از تعاملات زباني گويشوران مناطق مختلف استان‌هاي آذربايجان ‌شرقي و اردبيل جمع‌‌‌آوري شده است. نخست كاربرد تكواژ «تا» به‌صورت حرف‌‌ ربط و حرف‌‌ اضافه با معاني گوناگون از گفتار گويشوران استخراج و فراواني كاربرد آنها مشخص شد. سپس داده‌‌ها بر اساس ديدگاه‌‌هاي مطرح در حوزۀ پديدۀ برخورد زبان‌ها تحليل شد. بنابراين پژوهش حاضر پيكره‌بنياد است و به شيوۀ توصيفي-تحليلي انجام شده است. بررسي داده‌‌ها نشان مي دهد كه فراواني كاربرد تكواژ «تا» به عنوان حرف‌‌ ربط (در معاني بيان علت، زماني كه، همين كه و شرط) نسبت به فراواني كاربرد همين تكواژ به صورت حرف‌‌ اضافه، خيلي بيشتر است. همچنين تكواژ «تا» به عنوان حرف‌‌ ربط در گفتار همۀ گويشوران، حتي گويشوران تك‌‌زبانۀ آذربايجاني به ‌‌وفور يافت مي‌‌شود. بنابراين دو معيار بسامد كاربرد و راه‌‌يابي عنصر زباني به گفتار و زبان تك‌‌زبانه‌‌ها، شواهدي دال بر قرضي‌‌‌بودن تكواژ «تا» به عنوان حرف‌‌ ربط در زبان آذربايجاني است. فراواني كاربرد تكواژ «تا» در نقش حرف‌‌ اضافه و حرف‌‌ ربط در معاني خاص (ترديد، از وقتي كه) در گفتار گويشوران آذربايجاني پايين‌‌تر است؛ همچنين اين نوع تكواژها فقط در گفتار دوزبانه‌‌‌هاي آذربايجاني-فارسي ظاهر مي‌‌شوند. بنابراين تكواژ «تا» به عنوان حرف‌‌ اضافه و حرف‌‌ ربط در معاني خاص، هنوز به صورت عناصر رمزگرداني‌‌‌‌شده در گفتار دوزبانه‌‌ها نمود آوايي دارند و احتمال دارد با گذر زمان، به ‌‌‌تدريج به گفتار تك‌‌زبانه‌‌ها نيز راه ‌‌يابند و به عناصر قرضي در زبان آذربايجاني تبديل شوند. اكثر ديدگاه‌‌هاي مطرح در پديدۀ برخورد زبان‌‌ها فقط به مطالعۀ نتايج قرض‌‌‌‌گيري بسنده كرده‌‌‌اند؛ در صورتي كه پيوستار رمزگرداني- قرض‌‌‌‌گيري روند راه‌‌‌يابي و تثبيت عناصر غيربومي در زبان پذيرا را ترسيم كرده است. راه‌‌‌يابي تكواژ «تا» فارسي به گفتار و زبان گويشوران آذربايجاني نيز مهر تائيدي بر روند انتقال تدريجي عنصر نقشي از زباني به زبان ديگر است كه در اين پژوهش، طبق پيوستار رمزگرداني-قرض‌‌‌‌گيري تحليل مي شود.