بررسي واژه‌‌‌‌هاي مختوم به –ي فارسي در گفتار گويشوران تركي‌‌ آذربايجاني در چارچوب مدل زبان ماتريس

چکیده مقاله

در اين پژوهش واژه‌‌‌‌هاي مختوم به -ي فارسي در گفتار گويشوران تركي‌‌ آذربايجاني در چارچوب مدل زبان ماتريس مطالعه شده است. داده‌‌ها از تعاملات زباني گويشوران تركي‌‌ آذربايجاني در بافت‌‌هاي مختلف محاوره‌‌اي گردآوري شده‌‌اند. پژوهش حاضر به روش توصيفي-تحليلي انجام يافته است. ابتدا صورت‌‌هاي مختلف تك‌‌‌‌‌واژ وابستۀ هم‌‌‌نام -ي فارسي طبق فرضيۀ دسترسي متفاوت، به تك‌‌‌‌‌واژهاي نظام‌مند متقدم (-‌‌‌‌‌ي اشتقاقي و -ي نكره) و تك‌‌‌‌‌واژهاي نظام‌مند بيروني‌ متاخر ( -ي دوم شخص مفرد فعل و -ي صورت تصريفي فعل بودن در زمان حال) طبقه‌‌‌بندي و سپس تظاهر آوايي همين تك‌‌‌‌‌واژها در گفتار گويشوران تركي‌‌ آذربايجاني براساس اصول و فرضيه‌‌‌‌هاي مدل زبان ماتريس تحليل شد. عدم ظهور تك‌‌‌‌‌واژهاي وابستۀ -ي دوم شخص مفرد فعل و -ي صورت تصريفي فعل بودن در زمان حال در گفتار گويشوران تركي‌‌ آذربايجاني، به دليل ماتريس‌بودن زبان تركي‌‌ آذربايجاني بوده است تا تك‌‌‌‌‌واژهاي نظام‌مند بيروني ‌‌‌متاخر آن زبان در سطح صورت‌بندي انتخاب شوند و چارچوب نحوي-ساخت‌واژي زبان تركي‌‌ آذربايجاني را بر جملات حاكم كنند. اما تك‌‌‌‌‌واژهاي نظام‌مند متقدم فارسي (-ي اشتقاقي و -ي نكره) به دليل تاثيرگذاري در معنا و مفهوم جملات، نقشي در تعيين ساخت نحوي جمله‌‌ها ندارند و به‌راحتي مي‌‌‌توانند با ملحق‌شدن به سازه‌‌هاي محتوايي، در گفتار گويشوران تركي‌‌‌ آذربايجاني ظاهر شوند. بنابراين، بين انتخاب تك‌‌‌‌‌واژها در سطوح انتزاعي توليد گفتار و ظهور يا عدم ‌‌‌‌ظهور آن‌ها در گفتار گويشوران دوزبانه ارتباط وجود دارد و مي‌‌توان در چارچوب اين مدل، راه‌‌‌‌يابي يا عدم راه‌‌يابي سازه‌‌ها از زباني به زبان ديگر را تبيين كرد.