واکاوی نقش استعاره در تفهیم مفاهیم غیرعینی (مورد مطالعه: هدیههای آسمانی دوم و سوم دبستان)

چکیده مقاله

استعاره ابزاري موثر در تفهيم مفاهيم انتزاعي است. پژوهش حاضر ميزان بهره‎مندي كتاب هديه‎هاي آسماني دوم و سوم دبستان از استعاره‎ و نقش آن در تفهيم مفاهيم ناملموس را بررسي مي‎كند. در همين راستا اطلاعات مربوط به «قلمروهاي مبدا و مقصد»، «تعميم چند معنا» و «نگاشت جزئي» به تفكيك درس‎هاي هر دو پايه، در دو جدول مجزا جمع‎آوري شده و مورد تجزيه و تحليل قرارگرفت. طبق يافته‎هاي پژوهش، مولفان در پايۀ دوم از 38 استعاره براي تفهيم مفاهيم انتزاعيِ 16 درس و در پايۀ سوم از 46 استعاره براي تفهيم مفاهيم 16 درس بهره برده‎اند. بنابراين در هريك از پايه‎ها، 4 درس از 20 درس به‌كلي از عنصر استعاره بي‎بهره بوده‎اند. اين امر دركنار درس‎هايي كه در آن از استعاره استفاده نشده است، نشان مي‎دهد كه پراكندگي استعاره‎ها از جهت به كارگيري در همه درس‎ها از نمودار منظمي پيروي نمي‎كند؛ لذا در تعداد قابل توجهي از درس‎ها اين ابزار به‌نحو شايسته‎اي به‎كار نرفته است. توجه به تنوع قلمروهاي مبدا استفاده شده، نشان مي‎دهد كه مولفان از24 نوع حوزۀ مبدا براي تفهيم23 گونه حوزۀ مقصد درپايۀ دوم دبستان و از 36 نوع حوزۀ مبدا براي عيني كردن 35 گونه حوزۀ مقصد در پايۀ سوم دبستان استفاده كرده‎اند. در نتيجه، با ارتقاء دانش‎آموزان به پايه بالاتر افزايش و رشد شناختي آنها، بسامد و تنوع كاربرد استعاره در كتاب هديه آسماني بيشتر شده است. بهتر است نگاه متوازن به فراواني و تنوع كاربرد استعاره در كليه دروس از سوي مولفان مورد توجه قرارگيرد تا به تسهيل يادگيري مفاهيم ناملموس كمك شاياني كند.