بررسي جغرافياي تاريخي در غزلي از حافظ

چکیده مقاله

جغرافياي تاريخي يك گرايش علمي جديد است كه بين دو علم تاريخ و جغرافيا قرارگرفته‌است و در اين علم به علوم طبيعي در حيطه‌ جغرافيا و علوم روحي (انساني) در حيطه‌ تاريخ پرداخته‌مي‌شود. با اينكه جغرافياي تاريخي از اين دو علم استخراج مي‌شود به نحوي مي‌توان گفت، اين دو علم را نيز تغذيه مي‌نمايد. با توجه به اينكه شاعران نيز به ‌مانند جغرافي-نگاران و مورخان به علوم طبيعي و روحي در اشعار خود توجه دارند؛ بنابراين بعضي از شاعران كه در جنگ‌ها و در سفر و حضر با پادشاهان و اميران بوده‌اند اشعار آنها حاوي نكات نغز و بديعي در اين خصوص مي‌باشد. گاهي اشاراتي در شعر شاعران يافت مي‌شود كه در ساير آثار تاريخي كمتر به آن پرداخته شده‌است. اگرچه حافظ طبق شواهد فردي اهل مسافرت و سياح نبوده است اما به مناطقي گاه اشاره مي‌كند كه در خور توجه است. حافظ در مقايسه با ساير شاعران بزرگ از جمله سعدي اشارت اندكي دارد اما همين اشارات كوچك گاه در شعر زيباي ايشان بسيار چشمگير و قابل توجه است. از جمله اين شاعران مي‌توان به حضرت حافظ اشاره كرد كه در اشعار خود به نحو احسن اشارات خوبي در اين خصوص دارد و به ويژه در يك غزل با مطلع «تويي كه بر سرِ خوبانِ كشوري چون تاج» اين علم را به خوبي در اشعار نغز خويش آشكار نموده‌است. يافته‌هاي مقاله حاكي از آن است كه حافظ در اين غزل اشارات روشني به برخي اقاليم و مباحث تاريخي داشته‌است كه براي مورخين و پژوهشگران حوزه‌ جغرافي اطلاعات مفيدي ارائه كرده‌است.