بررسي ويژگي‌هاي باد‌ و ارتباط آن با رخداد گرد و غبار در شهرستان زابل با استفاده از سامانه گوگل ‌ارث ‌انجين

چکیده مقاله

از عوامل موثر بر ايجاد گردوغبار مناطق خشك، فراواني وزش باد به دليل توپوگرافي نسبتاً هموار، فقر پوشش‌گياهي و كمبود رطوبت است. در اين پژوهش به بررسي خصوصيات باد، ويژگي گردوغبار، رطوبت خاك و تاثيرات آن بر رخداد گرد و غبار در منطقه زابل پرداخته مي‌شود. براي بررسي سرعت و جهت باد‌‌، داده‌هاي ايستگاه بادسنجي زابل در نرم‌افزارwrplotارزيابي شد. سپس نمودار گلماسه به منظور بررسي شاخص‌هاي جابجايي ماسه در نرم‌افزار‌sandrose graphترسيم شد. تغييرات گردوغبار و شاخص aod منطقه در سامانۀ گوگل گوگل ارث انجين‌ و تصاوير ماهواره‌اي‌modis در بازه زماني 2012 تا 2023 استخراج شد. تغييرات شاخص رطوبت خاك منطقه نيز با استفاده از تصاوير ماهواره‌اي smap در گوگل ارث انجين مورد پايش قرار گرفت. نتايج نشان مي‌دهد جهت باد غالب ايستگاه زابل شمال‌غربي_جنوب‌شرقي است كه شرايط براي گسترش فرسايش بادي و گردو غبار منطقه را فراهم مي‌كند. همچنين تحليل نمودار شاخص aod نشان مي‌دهدكه جولاي 2018 بيشترين حد گردوغبار در منطقه رخ داده و وابستگي متقابلي با ميزان گرد و غبار و وزش بادهاي‌120‌روزه در زابل دارد. نتايج شاخص رطوبت خاك نيز نشان مي‌دهد بيشترين درصد رطوبت خاك(رطوبت 100 درصد) در ماه فوريه تا آپريل است كه موجب كاهش سرعت باد و رخداد گردو غبار در منطقه مي‌شود، همچنين كمترين درصد رطوبت خاك (رطوبت 5 درصد) مربوط به ماه جولاي تا سپتامبر است كه منطبق با رخداد بادهاي 120‌روزه منطقه زابل است. همچنين بررسي جهت باد غالب و حمل ماسه در نقشه‌هاي گلباد و گلماسه نشان مي‌دهد منبع اصلي گردوغبار در غرب شهر زابل (درياچه خشك شده هامون) است كه با كاهش ورودي آب از رودخانه هيرمند به اين درياچه، رسوبات ريزدانه كف درياچه به صورت گردوغبار باعث كاهش كيفيت هواي منطقۀ زابل مي‌شود.